Số nguyên tố được định nghĩa là số tự nhiên lớn hơn 1, chỉ sở hữu đúng hai ước số dương phân biệt là 1 và chính bản thân nó. Nói cách khác, ngoài số 1 và chính nó ra, số nguyên tố không chia hết cho bất kỳ số tự nhiên nào khác.
Một số ví dụ quen thuộc của dãy số nguyên tố gồm: 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19... Ngược lại, những số tự nhiên lớn hơn 1 nhưng có từ 3 ước số dương trở lên được gọi là hợp số (chẳng hạn số 4 chia hết cho 1, 2, 4; số 6 chia hết cho 1, 2, 3, 6).
Lưu ý đặc biệt: Hai số 0 và 1 không được xếp vào nhóm số nguyên tố (và cũng không phải hợp số). Nguyên nhân là vì số 1 chỉ có duy nhất 1 ước (là chính nó), còn số 0 lại chia hết cho mọi số tự nhiên khác 0 nên có vô số ước, không đáp ứng tiêu chuẩn "có đúng 2 ước dương phân biệt".

Số nguyên tố mang trong mình nhiều quy luật thú vị, tạo nên sức hút lớn trong nghiên cứu toán học lẫn ứng dụng khoa học máy tính:
Trong tập hợp số tự nhiên, mọi số chẵn lớn hơn 2 đều chia hết cho 1, 2 và chính nó (tức có ít nhất 3 ước số) nên đều là hợp số. Do đó, số 2 là trường hợp duy nhất vừa mang tính chẵn vừa là số nguyên tố.
Không tồn tại một giới hạn trên nào cho số nguyên tố. Nhà toán học cổ đại Euclid đã chứng minh được rằng dãy số nguyên tố kéo dài vô tận: bất kể bạn tìm ra được một số nguyên tố lớn đến mức nào, luôn tồn tại những số nguyên tố khác có giá trị lớn hơn nữa.
Định lý này khẳng định: Bất kỳ số tự nhiên nào lớn hơn 1 cũng đều có thể phân tích một cách duy nhất thành tích của các thừa số nguyên tố (không xét đến thứ tự sắp xếp).
Ví dụ minh họa: Số 30 chỉ có một cách phân tích ra thừa số nguyên tố duy nhất là 2 × 3 × 5. Không tồn tại tổ hợp thừa số nguyên tố nào khác nhân lại bằng 30.
Trong phạm vi các số tự nhiên nhỏ hơn 100 có tổng cộng 25 số nguyên tố (bắt đầu từ 2 và kết thúc ở 97). Mở rộng ra phạm vi dưới 1000, có tất cả 168 số nguyên tố (số lớn nhất là 997).
Bảng 25 số nguyên tố đầu tiên (nhỏ hơn 100):
| 2 | 3 | 5 | 7 | 11 |
| 13 | 17 | 19 | 23 | 29 |
| 31 | 37 | 41 | 43 | 47 |
| 53 | 59 | 61 | 67 | 71 |
| 73 | 79 | 83 | 89 | 97 |
Danh sách các số nguyên tố từ 101 đến 1000:
101, 103, 107, 109, 113, 127, 131, 137, 139, 149, 151, 157, 163, 167, 173, 179, 181, 191, 193, 197, 199, 211, 223, 227, 229, 233, 239, 241, 251, 257, 263, 269, 271, 277, 281, 283, 293, 307, 311, 313, 317, 331, 337, 347, 349, 353, 359, 367, 373, 379, 383, 389, 397, 401, 409, 419, 421, 431, 433, 439, 443, 449, 457, 461, 463, 467, 479, 487, 491, 499, 503, 509, 521, 523, 541, 547, 557, 563, 569, 571, 577, 587, 593, 599, 601, 607, 613, 617, 619, 631, 641, 643, 647, 653, 659, 661, 673, 677, 683, 691, 701, 709, 719, 727, 733, 739, 743, 751, 757, 761, 769, 773, 787, 797, 809, 811, 821, 823, 827, 829, 839, 853, 857, 859, 863, 877, 881, 883, 887, 907, 911, 919, 929, 937, 941, 947, 953, 967, 971, 977, 983, 991, 997.
Danh sách các số nguyên tố từ 1001 đến 2000:
1009, 1013, 1019, 1021, 1031, 1033, 1039, 1049, 1051, 1061, 1063, 1069, 1087, 1091, 1093, 1097, 1103, 1109, 1117, 1123, 1129, 1151, 1153, 1163, 1171, 1181, 1187, 1193, 1201, 1213, 1217, 1223, 1229, 1231, 1237, 1249, 1259, 1277, 1279, 1283, 1289, 1291, 1297, 1301, 1303, 1307, 1319, 1321, 1327, 1361, 1367, 1373, 1381, 1399, 1409, 1423, 1427, 1429, 1433, 1439, 1447, 1451, 1453, 1459, 1471, 1481, 1483, 1487, 1489, 1493, 1499, 1511, 1523, 1531, 1543, 1549, 1553, 1559, 1567, 1571, 1579, 1583, 1597, 1601, 1607, 1609, 1613, 1619, 1621, 1627, 1637, 1657, 1663, 1667, 1669, 1693, 1697, 1699, 1709, 1721, 1723, 1733, 1741, 1747, 1753, 1759, 1777, 1783, 1787, 1789, 1801, 1811, 1823, 1831, 1847, 1861, 1867, 1871, 1873, 1877, 1879, 1889, 1901, 1907, 1913, 1931, 1933, 1949, 1951, 1973, 1979, 1987, 1993, 1997, 1999.
Thống kê số lượng số nguyên tố từ 2001 đến 10000:
Để xác định nhanh một số tự nhiên bất kỳ là số nguyên tố hay hợp số, bạn có thể áp dụng một trong ba phương pháp phổ biến dưới đây:
Ví dụ thực tế: Kiểm tra số 43. Ta thấy √43 ≈ 6,55, nên các số nguyên tố nhỏ hơn hoặc bằng 6,55 là 2, 3 và 5. Thực hiện phép chia thấy 43 không chia hết cho 2, 3 hay 5. Vậy 43 là số nguyên tố.

Các dòng máy tính khoa học (như Casio fx-570VN PLUS, fx-580VN X) hoặc các ứng dụng giải toán trên smartphone đều hỗ trợ tính năng phân tích thừa số nguyên tố tức thì:
=), tiếp theo nhấn tổ hợp phím SHIFT + FACT (tính năng phân tích thừa số).2² × 3) thì đó là hợp số.Đây là phương pháp kinh điển giúp lọc ra toàn bộ số nguyên tố trong một khoảng từ 2 đến N: bạn viết ra tất cả các số tự nhiên từ 2 đến N, sau đó giữ lại số 2 và gạch bỏ toàn bộ các bội số của 2 (4, 6, 8...). Tiếp tục giữ lại số chưa bị gạch kế tiếp (số 3) và gạch bỏ các bội số của 3. Lặp lại quy trình này cho đến hết dãy, các con số còn sót lại chưa bị gạch chính là tập hợp số nguyên tố.
Vượt ra khỏi phạm vi sách vở, số nguyên tố đóng vai trò không thể thay thế trong đời sống hiện đại và thế giới tự nhiên:
Hệ thống an ninh mạng, giao dịch ngân hàng trực tuyến và chữ ký số hiện nay (tiêu biểu là thuật toán mã hóa khóa công khai RSA) đều vận hành dựa trên đặc tính của số nguyên tố. Hệ thống sẽ nhân hai số nguyên tố cực lớn lại với nhau để tạo ra một khóa công khai. Việc nhân hai số nguyên tố diễn ra trong tích tắc, nhưng việc dùng siêu máy tính để phân tích ngược một số khổng lồ trở lại thành hai thừa số nguyên tố ban đầu lại mất hàng triệu năm, nhờ đó dữ liệu trên điện thoại và máy tính luôn được bảo vệ an toàn.
Loài ve sầu chu kỳ (Magicicada) sinh sống tại Bắc Mỹ có tập tính ẩn mình dưới lòng đất suốt 13 năm hoặc 17 năm mới chui lên mặt đất sinh sản một lần. Cả 13 và 17 đều là số nguyên tố, giúp loài ve sầu này giảm thiểu tối đa nguy cơ trùng lặp chu kỳ sinh sản với các loài thiên địch săn mồi có vòng đời 2, 3 hay 4 năm.

2^p - 1 (trong đó p cũng là một số nguyên tố). Đây cũng là công thức thường được các nhà khoa học sử dụng để săn tìm những số nguyên tố lớn nhất thế giới.Để ghi nhớ kiến thức lâu hơn, bạn có thể thử sức với hai dạng bài tập cơ bản dưới đây:
Ví dụ 1: Trong dãy số sau: 1, 2, 9, 17, 21, 31, 49, hãy liệt kê các số nguyên tố.
Ví dụ 2: Tìm chữ số a để số tự nhiên có hai chữ số 2a là số nguyên tố.
Không. Theo quy ước toán học hiện đại, số nguyên tố phải có đúng hai ước số dương phân biệt. Số 1 chỉ có duy nhất một ước là 1 nên không phải số nguyên tố và cũng không phải hợp số.
Bởi vì bất kỳ số tự nhiên chẵn nào lớn hơn 2 cũng đều chia hết cho 2, dẫn đến việc chúng có ít nhất 3 ước (1, 2 và chính nó) và trở thành hợp số. Chỉ duy nhất số 2 có đúng 2 ước là 1 và 2.
Không. Khái niệm số nguyên tố chỉ được định nghĩa và áp dụng trong tập hợp các số tự nhiên lớn hơn 1 (tức các số nguyên dương từ 2 trở lên).
Không. Đây là hai con số dễ gây nhầm lẫn nhất khi làm bài tập. Thực tế, 51 chia hết cho 3 (51 = 3 × 17) và 91 chia hết cho 7 (91 = 7 × 13), nên cả hai đều là hợp số.
Không có. Tập hợp số nguyên tố là vô hạn nên không tồn tại số nguyên tố lớn nhất tuyệt đối, các nhà toán học vẫn liên tục tìm ra các số nguyên tố mới có hàng chục triệu chữ số nhờ sự hỗ trợ của siêu máy tính.
Xem thêm:
Bài viết trên đã hệ thống trọn vẹn kiến thức về số nguyên tố là gì, các tính chất đặc trưng, bảng tra cứu cũng như phương pháp nhận biết nhanh chóng. Hy vọng những chia sẻ này sẽ hỗ trợ bạn học tập môn Toán hiệu quả hơn!

↑
Đang xử lý... Vui lòng chờ trong giây lát.