Từ đồng nghĩa là những từ có nghĩa giống nhau hoặc gần giống nhau. Em học nội dung này ở môn Tiếng Việt lớp 5, phân môn Luyện từ và câu. Bài giúp em hiểu khái niệm, phân loại, xem ví dụ và tự làm bài tập.
Hãy nhìn nhóm từ huyền, mun, đen, mực. Cả bốn từ đều chỉ màu đen, nên chúng là từ đồng nghĩa với nhau.
Trong sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 5 tập 1, từ đồng nghĩa được dạy ở tuần 1 đến tuần 3. Từ trái nghĩa học sau đó, ở tuần 4.
Từ "synonym" trong tiếng Anh có gốc Hy Lạp: sun- (cùng với) và onoma (tên). Hiểu nôm na là "những từ cùng chung một cái tên, một ý nghĩa".
Từ đồng nghĩa trong tiếng Việt không có nghĩa là giống hệt nhau 100%. Nhiều cặp chỉ gần nghĩa, nên khi dùng phải nhìn câu văn cụ thể.
Từ trái nghĩa là những từ có nghĩa đối lập nhau, như cao - thấp, nhanh - chậm. Còn từ đồng nghĩa thì nghĩa giống nhau, như chăm chỉ - siêng năng.
| Tiêu chí | Từ đồng nghĩa | Từ trái nghĩa |
|---|---|---|
| Quan hệ nghĩa | Giống hoặc gần giống | Đối lập |
| Ví dụ | to - lớn | to - nhỏ |
| Dấu hiệu trong đề | "cùng nghĩa", "thay thế" | "ngược nghĩa", "đối lập" |
Khi làm bài, hãy đọc kỹ yêu cầu. Nhiều bạn đọc lướt rồi chọn ngay nên nhầm hai khái niệm này. Cũng đừng nhầm với từ đồng âm, là những từ phát âm giống nhau nhưng nghĩa khác.
Biết nhiều từ đồng nghĩa giống như nhà có nhiều dụng cụ để dùng đúng việc. Em không bị bí từ khi nói và viết.
Một từ có thể có nhiều nghĩa nên từ đồng nghĩa của nó thay đổi theo ngữ cảnh. Ví dụ "cao" trong "cao kều" khác với "cao" trong "giá cao". Vì thế cần xem từ đó đang đứng trong câu nào.
Việc phân loại từ đồng nghĩa giúp em biết khi nào được thay từ, khi nào phải cân nhắc.
Từ đồng nghĩa hoàn toàn là những từ có nghĩa giống hệt nhau, thay thế được cho nhau trong lời nói mà không đổi nghĩa. Ví dụ: xe lửa - tàu hỏa, con lợn - con heo. Nhiều cặp loại này chỉ khác nhau do cách gọi của từng vùng.
Từ đồng nghĩa không hoàn toàn là những từ cùng nghĩa nhưng khác nhau phần nào về thái độ, tình cảm hoặc cách thức hành động. Ví dụ: chết, hi sinh, toi mạng, ra đi.
Một giáo viên tiểu học lưu ý rằng các từ như ăn/xơi/chén, mang/vác/khiêng cần cân nhắc đối tượng và cách thức trước khi dùng.
| Tiêu chí | Đồng nghĩa hoàn toàn | Đồng nghĩa không hoàn toàn |
|---|---|---|
| Nghĩa | Giống hệt | Giống nhưng khác sắc thái |
| Thay thế | Thay được | Phải chọn theo ngữ cảnh |
| Ví dụ | xe lửa - tàu hỏa | chết - hi sinh |
Dưới đây là các ví dụ từ đồng nghĩa hay gặp trong bài học. Những cặp bị lệch nghĩa đã được lược bỏ để em khỏi nhớ nhầm.
Đây là những từ gần nghĩa chứ không phải lúc nào cũng thay được cho nhau, nên khi dùng em hãy đọc lại cả câu.
Từ đồng nghĩa có luôn thay thế được cho nhau không? Câu trả lời là không. Với từ đồng nghĩa không hoàn toàn, em phải chọn theo tình huống.
Mẹo nhớ: ghi từ vào vở theo cách hiểu của mình, gặp từ lạ thì tra từ điển. Em cũng có thể vẽ sơ đồ tư duy, đặt một từ ở giữa rồi nối các từ đồng nghĩa ra xung quanh, chia nhánh theo sắc thái. Cách này giúp nhớ lâu hơn.
Các bài tập từ đồng nghĩa trong sách thường có năm dạng: điền từ, tìm từ, nối từ, thay thế và viết câu.
Đề: Tìm các từ đồng nghĩa với "chăm chỉ".
Đáp án: siêng năng, cần cù, chuyên cần, chịu khó.
Đề: Thay "ăn" trong câu "Mời ông ăn cơm" bằng từ thích hợp.
Đáp án: "Mời ông xơi cơm."
Xếp các từ sau thành hai nhóm từ đồng nghĩa: bao la, lung linh, vắng vẻ, mênh mông, hiu quạnh.
Đáp án:
Chọn từ phù hợp (siêng năng, hi sinh, xơi) điền vào chỗ trống:
a) Các chiến sĩ đã anh dũng … vì Tổ quốc.b) Cháu mời bà … cơm ạ.c) Em Nam rất … nên học giỏi.
Đáp án: a) hi sinh; b) xơi; c) siêng năng.
Đặt một câu với từ "bát ngát".
Gợi ý đáp án: "Cánh đồng lúa bát ngát trải dài đến chân trời." Em có thể thay bằng "mênh mông" mà nghĩa không đổi.
Từ đồng nghĩa là gì?
Là những từ có nghĩa giống hoặc gần giống nhau, như siêng năng và chăm chỉ.
Có mấy loại từ đồng nghĩa trong tiếng Việt?
Có hai loại: đồng nghĩa hoàn toàn và đồng nghĩa không hoàn toàn.
Từ đồng nghĩa hoàn toàn là gì?
Là những từ thay thế được cho nhau trong lời nói mà không đổi nghĩa, như xe lửa - tàu hỏa.
Từ đồng nghĩa không hoàn toàn là gì?
Là những từ cùng nghĩa nhưng khác sắc thái, thái độ hoặc cách thức hành động, như chết - hi sinh.
Làm sao phân biệt từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa?
Đồng nghĩa có nghĩa giống nhau, trái nghĩa có nghĩa đối lập. Hãy đọc kỹ yêu cầu bài để không nhầm.
Từ đồng nghĩa có bắt buộc thay thế được cho nhau không?
Không. Từ đồng nghĩa không hoàn toàn khác sắc thái nên phải chọn theo ngữ cảnh.
Từ đồng nghĩa là những từ cùng nghĩa hoặc gần nghĩa, chia thành đồng nghĩa hoàn toàn và không hoàn toàn. Khi dùng, em hãy xác định nghĩa, thử thay và kiểm tra sắc thái. Luyện tập đều với bảng ví dụ và bài tập sẽ giúp vốn từ của em giàu và chính xác hơn.

↑
Đang xử lý... Vui lòng chờ trong giây lát.