Danh mục
Giỏ hàng
Đã thêm vào giỏ hàng Xem giỏ hàng
Chọn vị trí để xem giá, thời gian giao:
Bạn đang ở tại Hồ Chí Minh?

Sửa

Giá và khuyến mãi đang lấy theo khu vực này.

X
Chọn địa chỉ nhận hàng

Khu vực đã chọn Thiết lập lại

Thay đổi địa chỉ khác    
not found

Không tìm thấy kết quả phù hợp

Hãy thử lại với từ khoá khác
Số nhà, tên đường Vui lòng cho Điện Máy XANH biết số nhà, tên đường để thuận tiện giao hàng cho quý khách.
Đặt làm địa chỉ mặc định
Xác nhận địa chỉ
Thông tin giao hàng Thêm thông tin địa chỉ giao hàng mới Xác nhận
Xóa địa chỉ Bạn có chắc chắn muốn xóa địa chỉ này không? Hủy Xóa

Hãy chọn địa chỉ cụ thể để chúng tôi cung cấp chính xác thời gian giao hàng và tình trạng hàng.

GỢI Ý CHỦ ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN

Tiệm Cận Ngang: Định Nghĩa, Công Thức Và Cách Xác Định Nhanh

Đóng góp bởi Trần Quang Hội Cập nhật ngày 19/11/2026, lúc 17:23

Trả lời nhanh: Đường y = y₀ là tiệm cận ngang của đồ thị y = f(x) nếu f(x) có giới hạn hữu hạn bằng y₀ khi x → +∞ hoặc x → −∞. Xét riêng từng đầu mà tập xác định cho phép tiến ra vô cực. Đồ thị có thể có 0, 1 hoặc tối đa 2 tiệm cận ngang; hai giới hạn bằng nhau chỉ cho một đường.

Xem thêm

Tiệm cận ngang cho biết giá trị mà hàm số tiến gần khi x đi rất xa về bên trái hoặc bên phải. Người mới nên nắm định nghĩa giới hạn hữu hạn, học cách xét hai đầu riêng biệt rồi mới dùng các quy tắc nhanh và máy tính để kiểm tra dự đoán.

1. Định nghĩa tiệm cận ngang của đồ thị hàm số

Ba khung so sánh đồ thị không có, có một và có hai đường tiệm cận ngang
Một đồ thị có thể không có, có một hoặc tối đa hai đường tiệm cận ngang.
Đồ thị hàm số minh họa nhánh đường cong tiến sát trục hoành khi x dần về vô cực
Hình ảnh minh họa tiệm cận ngang của đồ thị hàm số

Tiệm cận ngang mô tả việc khoảng cách từ điểm trên đồ thị tới một đường nằm ngang tiến về 0 khi x → +∞ hoặc x → −∞. Khoảng cách không bắt buộc giảm đều: đồ thị có thể dao động và cắt đường tiệm cận. Hình đầu chỉ minh họa trang trí, không đủ trục và dữ liệu để xác định riêng số tiệm cận của từng khung. Tiệm cận đứng được xét khi x tiến tới một số hữu hạn, nên không áp dụng mô tả “x ra vô tận” cho mọi loại tiệm cận.

1.1 Khái niệm tiệm cận ngang theo chương trình Toán 12

Cho hàm số y = f(x) xác định trên một khoảng vô hạn như (a; +∞), (-∞; b) hoặc (-∞; +∞).

Đường thẳng y = y0 được gọi là đường tiệm cận ngang (hay gọi tắt là tiệm cận ngang) của đồ thị hàm số y = f(x) nếu thỏa mãn ít nhất một trong các điều kiện giới hạn sau:

limx → +∞ f(x) = y0

hoặc

limx → -∞ f(x) = y0

Trong đó, y0 bắt buộc phải là một số thực hữu hạn. Nếu kết quả giới hạn ra vô cực (+∞ hoặc -∞), đồ thị sẽ không có tiệm cận ngang tại nhánh vô cực đang xét. Đường tiệm cận ngang luôn biểu diễn một đường thẳng nằm ngang song song hoặc trùng với trục hoành Ox, mang phương trình chuẩn là y = y0.

1.2 Số lượng đường tiệm cận ngang tối đa của một đồ thị

Do biến số x chỉ có thể tiến ra xa vô cực theo hai hướng là dương vô cực (+∞) hoặc âm vô cực (-∞), nên mỗi nhánh này chỉ có thể cho ra tối đa một giá trị giới hạn hữu hạn duy nhất.

Chính vì vậy, đồ thị của một hàm số bất kỳ chỉ có thể xảy ra các khả năng sau về số lượng:

  • Không có tiệm cận ngang nào: Nghĩa là không có giới hạn hữu hạn ở bất kỳ đầu vô cực nào có thể xét. Ví dụ đa thức không hằng không có tiệm cận ngang. Theo định nghĩa trong bài, đa thức hằng y = c lại có giới hạn c và đường y = c thỏa điều kiện tiệm cận ngang, trùng với đồ thị. Hàm có tập xác định bị chặn cũng không có tiệm cận ngang.
  • Có đúng 1 đường tiệm cận ngang: Xảy ra khi chỉ có một giá trị giới hạn hữu hạn phân biệt. Có thể cả hai đầu có cùng giới hạn; hoặc chỉ một đầu có giới hạn hữu hạn, còn đầu kia không có giới hạn hữu hạn hay không thuộc phạm vi xác định. Không bắt buộc hàm phải chỉ xác định ở một phía mới có tình huống này.
  • Có đúng 2 đường tiệm cận ngang: Xảy ra khi giới hạn khi x → +∞ và x → -∞ cùng tồn tại nhưng cho ra hai giá trị hữu hạn khác nhau (y1 ≠ y2). Dạng này rất phổ biến ở hàm phân thức chứa căn bậc hai.

Như vậy, một đồ thị hàm số không bao giờ có từ 3 đường tiệm cận ngang trở lên.

2. Các bước tìm tiệm cận ngang tổng quát bằng giới hạn

Thực hiện ba bước: kiểm tra tập xác định, tính giới hạn ở từng đầu thích hợp, rồi giữ các giá trị hữu hạn khác nhau. Không tính một giới hạn ở đầu mà miền xác định không cho phép x tiến ra xa theo hướng đó.

  • Bước 1: Tìm tập xác định của hàm số Kiểm tra xem tập xác định D của hàm số y = f(x) có chứa các khoảng vô hạn (-∞; a) hoặc (b; +∞) hay không. Nếu tập xác định là một đoạn bị chặn như [ -2; 2 ], hàm số hoàn toàn không thể tiến tới ±∞, ta kết luận ngay đồ thị không có tiệm cận ngang mà không cần tính toán thêm.

  • Bước 2: Tính độc lập hai giới hạn tại vô cực Thực hiện tính lần lượt hai giới hạn độc lập: L1 = limx → +∞ f(x) L2 = limx → -∞ f(x) Áp dụng các quy tắc chia cả tử và mẫu cho lũy thừa bậc cao nhất, nhân liên hợp khi gặp dạng vô định ∞ - ∞, hoặc rút thừa số chung ra ngoài dấu căn.

  • Bước 3: Kết luận phương trình đường tiệm cận

  • Nếu L1 = y0 (số thực), kết luận đường thẳng y = y0 là tiệm cận ngang khi x → +∞.

  • Nếu L2 = y1 (số thực), kết luận đường thẳng y = y1 là tiệm cận ngang khi x → -∞.

  • Nếu L1 = L2 = y0, đồ thị có duy nhất 1 đường tiệm cận ngang y = y0.

  • Nếu cả hai giới hạn đều không tồn tại hoặc bằng vô cực, đồ thị không có tiệm cận ngang.

Ví dụ minh họa: Tìm tiệm cận ngang của đồ thị hàm số y = (x + 1)/(x2 + 1).

  • Tập xác định: Do x2 + 1 > 0 với mọi x ∈ ℝ nên D = ℝ, chứa cả hai nhánh -∞ và +∞.
  • Tính giới hạn: limx → +∞ (x + 1)/(x2 + 1) = limx → +∞ ((1)/(x) + (1)/(x2))/(1 + (1)/(x2)) = (0 + 0)/(1 + 0) = 0 limx → -∞ (x + 1)/(x2 + 1) = limx → -∞ ((1)/(x) + (1)/(x2))/(1 + (1)/(x2)) = (0 + 0)/(1 + 0) = 0
  • Kết luận: Cả hai giới hạn đều bằng 0, vậy đồ thị hàm số có đúng một tiệm cận ngang là trục hoành có phương trình y = 0.

3. Công thức tìm tiệm cận ngang hàm phân thức hữu tỉ

Bảng xác định tiệm cận ngang của hàm phân thức hữu tỉ qua so sánh bậc tử và mẫu
Bảng xác định tiệm cận ngang của hàm phân thức hữu tỉ

Hàm phân thức hữu tỉ có dạng y = (P(x))/(Q(x)), trong đó tử số P(x) = an xn + … + a0 là đa thức bậc n, còn mẫu số Q(x) = bm xm + … + b0 là đa thức bậc m (an ≠ 0, bm ≠ 0). Đây là dạng toán trắc nghiệm xuất hiện với tần suất dày đặc. Có thể nhớ nhanh số lượng và phương trình tiệm cận ngang dựa vào việc so sánh bậc của tử số (n) và bậc của mẫu số (m).

So sánh bậc tử (n) và mẫu (m)Tồn tại tiệm cận ngangPhương trình đường tiệm cận ngang
Bậc tử nhỏ hơn bậc mẫu (n < m)Luôn có 1 đườngTrục hoành y = 0
Bậc tử bằng bậc mẫu (n = m)Luôn có 1 đườngTỉ số hệ số cao nhất: y = (an)/(bm)
Bậc tử lớn hơn bậc mẫu (n > m)Không cóKhông tồn tại

3.1 Trường hợp bậc tử nhỏ hơn bậc mẫu

Các quy tắc bậc dưới đây xét tử và mẫu là đa thức khác 0, có hệ số dẫn đầu khác 0. Nếu tử là đa thức 0 thì hàm bằng 0 trên miền xác định và có giới hạn 0 ở vô cực; không gán bậc thông thường cho đa thức 0. Trong bảng chữ của bài, n là bậc tử và m là bậc mẫu; n < m cho giới hạn 0 ở cả hai đầu. Hình minh họa dùng m cho bậc tử, n cho bậc mẫu nên ký hiệu đảo lại nhưng quy tắc giống nhau. Trong hình, hệ số cuối của mẫu bậc n phải ghi bₙ thay vì bₘ; đây là lỗi chỉ số ở hình, không làm đổi ba quy tắc so sánh bậc.

  • Quy tắc: Đồ thị hàm số luôn nhận trục hoành làm đường tiệm cận ngang duy nhất với phương trình y = 0.
  • Ví dụ: Hàm số y = (2x - 3)/(x2 + 5x - 1) có bậc tử là 1, bậc mẫu là 2 (1 < 2). Kết luận ngay tiệm cận ngang là y = 0.

3.2 Trường hợp bậc tử bằng bậc mẫu

Khi số mũ cao nhất của tử và mẫu bằng nhau (n = m), ta chỉ cần lấy hệ số của lũy thừa cao nhất ở tử chia cho hệ số của lũy thừa cao nhất ở mẫu.

  • Quy tắc: Đồ thị hàm số có duy nhất một tiệm cận ngang là đường thẳng y = (an)/(bm).
  • Trường hợp đặc biệt kinh điển: Hàm phân thức bậc nhất trên bậc nhất y = (ax + b)/(cx + d) (c ≠ 0, ad - bc ≠ 0) luôn có đúng một đường tiệm cận ngang là: y = (a)/(c)
  • Ví dụ: Hàm số y = (4x - 5)/(2x + 1) có hệ số gắn với x ở tử là 4, ở mẫu là 2. Suy ra tiệm cận ngang là đường thẳng y = (4)/(2) = 2.

3.3 Trường hợp bậc tử lớn hơn bậc mẫu

Khi bậc tử lớn hơn bậc mẫu (n > m), giới hạn của phân thức khi x → ±∞ sẽ luôn tiến ra vô cực (+∞ hoặc -∞).

  • Quy tắc: Đồ thị hàm số hoàn toàn không có tiệm cận ngang.
  • Ví dụ: Đồ thị hàm số y = (x3 + 2)/(x2 - 1) có bậc tử là 3, bậc mẫu là 2 (3 > 2), do đó không có tiệm cận ngang.

4. Cách tìm tiệm cận ngang của hàm vô tỉ chứa căn thức

Bảng công thức xác định tiệm cận ngang của hàm số chứa căn thức
Công thức xác định tiệm cận ngang của hàm số chứa căn bậc hai ở mẫu.

Khi khảo sát các hàm số có chứa biểu thức căn bậc hai, học sinh rất dễ nhầm dấu khi tính giới hạn về phía âm vô cực (-∞). Nguyên tắc biến đổi đại số cần ghi nhớ là:

√(x²) = |x|. Với x > 0 thì |x| = x; với x < 0 thì |x| = −x; với x = 0 thì cả hai đều bằng 0. Vì vậy ở đầu âm vô cực phải dùng √(x²) = −x, không dùng x.

Hàm chứa căn có thể cho hai giới hạn khác nhau ở hai đầu, nhưng không phải mọi hàm có căn đều có hai tiệm cận ngang. Bảng hình trong mục này chỉ áp dụng cho y = (ax+b)/√(cx²+dx+e), a≠0,c≠0. Nếu c>0, hai giới hạn là ±a/√c; nếu c<0, tập xác định bị chặn nên không có tiệm cận ngang. Ví dụ dưới có căn ở tử, vì vậy cần tính trực tiếp theo định nghĩa.

Ví dụ minh họa: Tìm tất cả các đường tiệm cận ngang của đồ thị hàm số y = (x + √(4x2 - 3))/(2x + 3).

  • Điều kiện xác định: 4x2 - 3 ≥ 0 ⇔ |x| ≥ (√(3))/(2) và 2x + 3 ≠ 0. Tập xác định mở rộng ra cả hai phía -∞ và +∞.
  • Xét giới hạn khi x → +∞: Vì x > 0 nên √(4x2 - 3) = x√(4 - (3)/(x2)). Ta chia cả tử và mẫu cho x: limx → +∞ (x + x√(4 - (3)/(x2)))/(2x + 3) = limx → +∞ (1 + √(4 - (3)/(x2)))/(2 + (3)/(x)) = (1 + √(4))/(2 + 0) = (3)/(2) Suy ra tiệm cận ngang thứ nhất là y = (3)/(2).
  • Xét giới hạn khi x → -∞: Vì x < 0 nên √(4x2 - 3) = |x|√(4 - (3)/(x2)) = -x√(4 - (3)/(x2)). Chia cả tử và mẫu cho x: limx → -∞ (x - x√(4 - (3)/(x2)))/(2x + 3) = limx → -∞ (1 - √(4 - (3)/(x2)))/(2 + (3)/(x)) = (1 - 2)/(2 + 0) = -(1)/(2) Suy ra tiệm cận ngang thứ hai là y = -(1)/(2).
  • Kết luận: Đồ thị hàm số đã cho có 2 đường tiệm cận ngang là y = (3)/(2) và y = -(1)/(2).

5. Cách xác định tiệm cận ngang dựa vào bảng biến thiên

Trong đề thi trắc nghiệm, các câu hỏi đọc thông tin tiệm cận từ bảng biến thiên rất thường gặp. Các bước xử lý nhanh như sau:

  • Bước 1: Quan sát dòng biến số x ở hai đầu mút cùng Chỉ đọc các đầu x → −∞ hoặc x → +∞ thực sự xuất hiện trong bảng; mép trái/phải cũng có thể là một giá trị hữu hạn nếu miền xác định bị chặn một phía.

  • Bước 2: Gióng thẳng đứng xuống dòng giá trị của y (hoặc f(x))

  • Nếu tại vị trí gióng xuống, dòng y ghi một con số thực cụ thể y0 (ví dụ: 0, 2, -1, (1)/(3)…), thì đường thẳng y = y0 chính là một đường tiệm cận ngang.

  • Nếu tại vị trí gióng xuống, dòng y ghi ký hiệu vô cực (+∞ hoặc -∞), thì nhánh đó không có tiệm cận ngang.

  • Bước 3: Đếm tổng số đường tiệm cận ngang phân biệt Chỉ đếm các giá trị hữu hạn tìm được: không có giá trị nào thì không có tiệm cận ngang; có một giá trị thì có một đường; có hai giá trị bằng nhau vẫn chỉ có một đường; hai giá trị khác nhau cho hai đường.

6. Dùng máy tính kiểm tra dự đoán tiệm cận ngang

Máy tính hỗ trợ thử giá trị và phát hiện sai sót, không thay thế định nghĩa giới hạn. Không có một số x hữu hạn “đại diện đúng cho vô cực” đối với mọi hàm số. Trước khi thử, phải biết miền xác định và chọn biểu thức ít gây sai số.

  • Bước 1: Nhập hàm số Nhập biểu thức sau khi đã kiểm tra miền xác định và rút gọn nếu cần. Tên phím, menu và chức năng gán giá trị phụ thuộc mẫu máy đang sử dụng; dùng đúng hướng dẫn của máy.

  • Bước 2: Thử giá trị lớn dần về độ lớn, theo từng phía

  • Kiểm tra phía dương bằng chức năng CALC nếu máy có, hoặc chức năng tính giá trị tương ứng. Thử lần lượt x = 100, 1.000, 10.000 nếu thuộc miền xác định, rồi tính bằng phím =.

  • Kiểm tra phía âm bằng chức năng CALC hoặc chức năng tương ứng, thử x = −100, −1.000, −10.000 nếu miền xác định cho phép, rồi tính bằng phím =.

  • Bước 3: Đối chiếu dự đoán với giới hạn đã tính

  • Nếu kết quả có vẻ tiến gần một số, chẳng hạn 1,999999 gần 2, chỉ ghi nhận đây là dự đoán. Sau đó tính giới hạn bằng phương pháp toán học. Kết quả ở một hoặc vài điểm hữu hạn không chứng minh giá trị giới hạn.

  • Kết quả rất nhỏ như 2,3 × 10⁻⁷ chỉ gợi ý giá trị có thể gần 0, chưa chứng minh tiệm cận ngang y = 0. Ví dụ f(x)=x/10¹² cho f(10⁹)=0,001 nhưng vẫn tăng không bị chặn khi x → +∞.

  • Kết quả rất lớn tại một điểm không chứng minh giới hạn vô cực. Nếu báo Math ERROR, cần kiểm tra mẫu bằng 0, miền xác định, cách nhập và phạm vi tính toán; thông báo lỗi không phải một kết quả giới hạn.

Lưu ý quan trọng: Không có giá trị “chuẩn mực và an toàn nhất” như ±10⁹ dùng cho mọi hàm. Số lớn có thể gây mất chữ số có nghĩa khi trừ hai số gần nhau hoặc vượt giới hạn nhập của một chức năng, không đồng nghĩa “tràn bộ nhớ”. Với √(x²+2x) − x ở đầu dương, nên dùng 2/[√(1+2/x)+1] trước khi thử. Cần xác nhận dự đoán bằng biến đổi đại số hoặc định lý giới hạn.

7. Đồ thị hàm số có cắt đường tiệm cận ngang không?

Nhiều học sinh thường giữ quan niệm sai lầm rằng: Đồ thị hàm số đã tiệm cận đường nào thì không bao giờ được chạm hoặc cắt đường đó. Đây là cách hiểu chưa đúng bản chất giải tích.

Về mặt toán học, đường tiệm cận ngang chỉ quy định dáng điệu xu hướng của đồ thị ở vùng vô cực khi x → +∞ hoặc x → −∞. Tại những hoành độ hữu hạn, kể cả xa gốc tọa độ, đồ thị hoàn toàn có thể cắt đường tiệm cận ngang một, nhiều hoặc vô số lần. Đây là tính chất về giới hạn, không phải quy tắc cấm đồ thị gặp đường thẳng đó.

Ví dụ tiêu biểu:

  • Xét hàm số y = (x)/(x2 + 1). Bậc tử nhỏ hơn bậc mẫu nên có tiệm cận ngang là trục hoành y = 0. Tại điểm x = 0, ta có y = 0. Đồ thị đi xuyên qua chính đường tiệm cận ngang của nó tại gốc tọa độ O(0;0).
  • Xét hàm dao động tắt dần y = (sin x)/(x). Khi x → ±∞, hàm số có tiệm cận ngang là đường y = 0. Tuy nhiên, phương trình (sin x)/(x) = 0 ⇔ sin x = 0 có vô số nghiệm dạng x = kπ (k ∈ ℤ, k ≠ 0). Đồ thị này uốn lượn và cắt đường tiệm cận ngang vô số lần trước khi ép sát vào đường thẳng ở vô tận.

8. Phân biệt tiệm cận ngang và tiệm cận đứng

Để không mất điểm oan trong các bài thi trắc nghiệm, cần phân biệt rạch ròi hai khái niệm tiệm cận cơ bản này:

Tiêu chíTiệm cận ngangTiệm cận đứng
Dạng phương trìnhy = y0 (đường thẳng nằm ngang)x = x0 (đường thẳng dựng đứng)
Điều kiện giới hạnỞ ít nhất một phía x → +∞ hoặc x → −∞, f(x) tiến tới một số hữu hạn y₀.x → x0+ hoặc x → x0- thì y → ±∞
Khả năng cắt của đồ thịCó thể cắt tại các điểm hữu hạnVới phân thức thường gặp, hoành độ tiệm cận đứng bị loại khỏi tập xác định nên không có điểm chung. Với hàm từng phần có định nghĩa thêm tại x₀, phải xét riêng f(x₀); giới hạn vô cực không tự quyết định giá trị này.
Vị trí tìm kiếmTìm từ bậc của tử/mẫu hoặc tính giới hạn tại ±∞Tìm các x₀ hữu hạn có ít nhất một giới hạn một phía vô cực. Với phân thức, mẫu bằng 0 cho điểm cần kiểm tra; nếu khử hết nhân tử gây mẫu 0 thì có thể chỉ là lỗ hổng. Với logarit hoặc hàm từng phần, cũng xét giới hạn phù hợp, không chỉ nghiệm mẫu.

Mẹo ghi nhớ: tiệm cận ngang có dạng y = hằng số; tiệm cận đứng có dạng x = hằng số. Tuy nhiên, một đường viết ở dạng này chỉ được gọi là tiệm cận khi thỏa điều kiện giới hạn tương ứng.

9. Tiệm cận ngang của hàm số mũ và logarit

Bên cạnh hàm phân thức và hàm vô tỉ, các bài toán nhận dạng đồ thị hàm số mũ và logarit trong chương trình giải tích cũng ứng dụng kiến thức tiệm cận rất nhiều:

  • Hàm số mũ y = ax (a > 0, a ≠ 1):

  • Khi cơ số a > 1: Ta có limx → -∞ ax = 0. Đồ thị hàm số nhận trục hoành y = 0 làm tiệm cận ngang về phía âm vô cực (bên trái). Khi x → +∞ thì y → +∞ nên không có tiệm cận ngang bên phải.

  • Khi cơ số 0 < a < 1: Ta có limx → +∞ ax = 0. Đồ thị hàm số nhận trục hoành y = 0 làm tiệm cận ngang về phía dương vô cực (bên phải). Khi x → -∞ thì y → +∞.

  • Tổng kết: Đồ thị hàm số mũ luôn có đúng 1 đường tiệm cận ngang là trục hoành y = 0.

  • Hàm số logarit y = loga x (a > 0, a ≠ 1, x > 0):

  • Tập xác định của hàm logarit chỉ là (0; +∞).

  • Khi x → +∞, logₐx → +∞ nếu a>1, còn logₐx → −∞ nếu 0không bao giờ có tiệm cận ngang, mà chỉ có tiệm cận đứng là trục tung x = 0.

10. Bài tập tìm tiệm cận ngang tự luyện có đáp án

Dưới đây là 4 dạng bài tập rèn luyện kỹ năng từ cơ bản đến nâng cao có kèm lời giải chi tiết:

10.1 Bài tập cơ bản nhận dạng hàm phân thức

Đề bài: Tìm phương trình đường tiệm cận ngang của đồ thị hàm số y = (1 - 2x)/(3x + 6).

Lời giải:

  • Hàm số có tập xác định D = ℝ ∖ {−2}. Hai đầu vô cực đều có thể xét.
  • Bậc của tử số là 1 (hệ số gắn với x là -2), bậc của mẫu số là 1 (hệ số gắn với x là 3).
  • Giới hạn tại hai phía vô cực: limx → ±∞ (1 - 2x)/(3x + 6) = limx → ±∞ ((1)/(x) - 2)/(3 + (6)/(x)) = -(2)/(3)
  • Đáp án: Đồ thị hàm số có duy nhất một tiệm cận ngang là đường thẳng y = -(2)/(3).

10.2 Bài tập chứa căn thức có 2 đường tiệm cận ngang

Đề bài: Xác định số lượng đường tiệm cận ngang của đồ thị hàm số y = (2x - 1)/(√(x2 - 3x + 2)).

Lời giải:

  • Điều kiện xác định: x2 - 3x + 2 > 0 ⇔ x ∈ (-∞; 1) ∪ (2; +∞). Tập xác định thỏa mãn điều kiện tiến ra cả hai phía vô cực.
  • Tính giới hạn khi x → +∞: Vì x > 0 nên √(x2 - 3x + 2) = x√(1 - (3)/(x) + (2)/(x2)). limx → +∞ (2x - 1)/(√(x2 - 3x + 2)) = limx → +∞ (2 - (1)/(x))/(√(1 - (3)/(x) + (2)/(x2))) = (2)/(√(1)) = 2 Đồ thị có tiệm cận ngang y = 2 ở nhánh phải.
  • Tính giới hạn khi x → -∞: Vì x < 0 nên √(x2 - 3x + 2) = |x|√(1 - (3)/(x) + (2)/(x2)) = -x√(1 - (3)/(x) + (2)/(x2)). limx → -∞ (2x - 1)/(√(x2 - 3x + 2)) = limx → -∞ (2 - (1)/(x))/(-√(1 - (3)/(x) + (2)/(x2))) = (2)/(-√(1)) = -2 Đồ thị có tiệm cận ngang y = -2 ở nhánh trái.
  • Đáp án: Đồ thị hàm số có đúng 2 đường tiệm cận ngang là y = 2 và y = -2.

10.3 Bài tập tìm tham số m để đồ thị có tiệm cận ngang

Đề bài: Tìm tất cả các giá trị của tham số thực m để đồ thị hàm số y = √(mx2 + 2x) - x có đường tiệm cận ngang khi x → +∞.

Lời giải:

  • Xét biểu thức khi x → +∞:
  • Nếu m < 0: biểu thức mx²+2x = x(mx+2) âm khi x dương đủ lớn, nên miền xác định bị chặn và không xét được x → +∞.
  • Nếu m = 0: y = √(2x) - x. Khi x → +∞, biểu thức có giới hạn bằng -∞, không có tiệm cận ngang.
  • Nếu m > 0, m khác 1: với x > 0, y = x[√(m+2/x) − 1]. Biểu thức trong ngoặc tiến tới √m−1 khác 0. Vì vậy y → +∞ nếu m>1, y → −∞ nếu 0
  • Nếu m = 1: Ta có y = √(x2 + 2x) - x. Đây là dạng vô định ∞ - ∞, thực hiện nhân lượng liên hợp: limx → +∞ (√(x2 + 2x) - x) = limx → +∞ ((x2 + 2x) - x2)/(√(x2 + 2x) + x) = limx → +∞ (2x)/(x√(1 + (2)/(x)) + x) = limx → +∞ (2)/(√(1 + (2)/(x)) + 1) = (2)/(1 + 1) = 1
  • Giới hạn ra số thực hữu hạn bằng 1.
  • Đáp án: Giá trị tham số thỏa mãn bài toán là m = 1, khi đó tiệm cận ngang là đường thẳng y = 1.

10.4 Bài tập đọc bảng biến thiên và đồ thị

Đề bài: Cho bảng biến thiên của hàm số y = f(x) có dạng:

  • Tại x → -∞, giá trị y tiến dần về số -1.
  • Tại x → +∞, giá trị y tiến dần về số 3.
  • Tại x = 2, hàm số không xác định và cả hai phía giới hạn đều tiến về +∞. Hỏi đồ thị hàm số đã cho có tổng cộng bao nhiêu đường tiệm cận ngang?

Lời giải:

  • Căn cứ vào bảng biến thiên tại đầu mút vô cực:
  • limx → -∞ f(x) = -1 ⇒ Đồ thị có 1 tiệm cận ngang là y = -1.
  • limx → +∞ f(x) = 3 ⇒ Đồ thị có 1 tiệm cận ngang là y = 3.
  • Hai giá trị -1 và 3 là hai số thực phân biệt.
  • Đáp án: Đồ thị hàm số có đúng 2 đường tiệm cận ngang.

Câu hỏi thường gặp

Tiệm cận ngang là x hay y?

Đường tiệm cận ngang luôn có phương trình dạng y = y0, là đường thẳng song song hoặc trùng với trục hoành Ox. Ngược lại, tiệm cận đứng mới mang phương trình dạng x = x0 song song với trục tung Oy.

Một đồ thị hàm số có tối đa bao nhiêu đường tiệm cận ngang?

Một đồ thị hàm số có tối đa 2 đường tiệm cận ngang, tương ứng với hai giới hạn độc lập khi biến số x tiến dần về dương vô cực (+∞) và âm vô cực (-∞).

Hàm đa thức bậc 3, bậc 4 có tiệm cận ngang không?

Không. Các đa thức bậc 3, bậc 4 và mọi đa thức không hằng đều không có giới hạn hữu hạn ở vô cực, nên không có tiệm cận ngang. Cần giữ ngoại lệ đa thức hằng: theo định nghĩa trong bài, y=c có giới hạn c nên y=c thỏa điều kiện và trùng đồ thị.

Bấm máy tính Casio tìm tiệm cận ngang nên gán x bằng bao nhiêu?

Không có một giá trị x cố định bảo đảm đúng cho mọi hàm. Hãy thử một dãy giá trị tăng dần về độ lớn, nằm trong miền xác định và phạm vi tính toán của máy; rút gọn biểu thức để giảm sai số. Dù kết quả có vẻ ổn định, vẫn phải tính giới hạn để kết luận. Với sin, cos cần chọn đúng đơn vị góc và kiểm tra giới hạn nhập của chức năng.

Để tìm tiệm cận ngang, xét riêng mỗi đầu vô cực phù hợp với tập xác định, tính giới hạn và chỉ đếm các kết quả hữu hạn phân biệt. Với căn thức, luôn giữ đúng dấu của |x|. Máy tính dùng để hỗ trợ kiểm tra, không thay thế các bước suy luận.

Bạn có hài lòng với bài viết này không?
Hài lòng 0
Không hài lòng
Từ khóa: tiệm cận ngang

↑

Bạn vui lòng chờ trong giây lát...

Đang xử lý... Vui lòng chờ trong giây lát.