Danh mục
Giỏ hàng
Đã thêm vào giỏ hàng Xem giỏ hàng
Chọn vị trí để xem giá, thời gian giao:
Bạn đang ở tại Hồ Chí Minh?

Sửa

Giá và khuyến mãi đang lấy theo khu vực này.

X
Chọn địa chỉ nhận hàng

Khu vực đã chọn Thiết lập lại

Thay đổi địa chỉ khác    
not found

Không tìm thấy kết quả phù hợp

Hãy thử lại với từ khoá khác
Số nhà, tên đường Vui lòng cho Điện Máy XANH biết số nhà, tên đường để thuận tiện giao hàng cho quý khách.
Đặt làm địa chỉ mặc định
Xác nhận địa chỉ
Thông tin giao hàng Thêm thông tin địa chỉ giao hàng mới Xác nhận
Xóa địa chỉ Bạn có chắc chắn muốn xóa địa chỉ này không? Hủy Xóa

Hãy chọn địa chỉ cụ thể để chúng tôi cung cấp chính xác thời gian giao hàng và tình trạng hàng.

GỢI Ý CHỦ ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN

Thể tích hình cầu: công thức, cách tính và bài tập có đáp án

Đóng góp bởi Trần Quang Hội Cập nhật ngày 19/11/2026, lúc 12:53

Trả lời nhanh: Thể tích hình cầu bán kính R được tính bằng công thức V = (4/3)πR³, trong đó π ≈ 3,14 và kết quả có đơn vị khối như cm³, m³. Nếu đề cho đường kính d thì lấy R = d/2 trước khi thay vào công thức.

Xem thêm

1. Hình cầu là gì?

Hình cầu là phần không gian được tạo ra khi quay một nửa hình tròn quanh đường kính cố định của nó. Đây là kiến thức hình học không gian trong chương trình lớp 9, đi cùng thể tích hình cầu lớp 9 và diện tích mặt cầu.

1.1 Hình cầu, mặt cầu và khối cầu khác nhau thế nào?

Mặt cầu chỉ là phần vỏ: mọi điểm trên đó cách tâm O một khoảng bằng R. Hình cầu (hay khối cầu) gồm cả vỏ lẫn phần không gian bên trong. Vì vậy, nói thể tích khối cầu chính là nói thể tích hình cầu, còn mặt cầu thì ta chỉ tính được diện tích.

Ví dụ đời thường: quả bóng bàn rỗng giống mặt cầu, còn viên bi thủy tinh đặc giống hình cầu.

1.2 Mặt cắt của hình cầu

Mặt phẳng cắt hình cầu luôn cho một hình tròn. Nhưng chỉ mặt phẳng đi qua tâm mới cho đường tròn lớn có bán kính đúng bằng R. Khi đó đường kính d = 2R. Các mặt phẳng cắt lệch tâm cho hình tròn nhỏ hơn.

2. Công thức tính thể tích hình cầu

Phần này gom các công thức cần nhớ về bán kính hình cầu, đường kính và diện tích bề mặt.

2.1 Công thức theo bán kính

V = (4/3)πR³

  • V: thể tích, đơn vị khối (cm³, dm³, m³).
  • R: bán kính hình cầu.
  • π ≈ 3,14.

2.2 Công thức theo đường kính

Vì R = d/2 nên V = (1/6)πd³ = πd³/6. Tuy vậy, em chỉ cần nhớ công thức theo R rồi thế R = d/2 khi cần, như vậy ít bị nhầm hơn.

2.3 Công thức diện tích mặt cầu đi kèm

S = 4πR² = πd². Đây là diện tích mặt cầu, bằng 4 lần diện tích hình tròn lớn, đơn vị là đơn vị bình phương.

Đại lượngCông thứcĐơn vị
Diện tích mặt cầuS = 4πR²cm², m²
Thể tíchV = (4/3)πR³cm³, m³
Chu vi đường tròn lớnC = 2πRcm, m

3. Vì sao thể tích hình cầu có hệ số 4/3?

Không cần tích phân, ta vẫn hiểu được hệ số này bằng hai cách trực quan. Người đầu tiên chứng minh công thức là Archimedes.

3.1 Cầu bằng 2/3 hình trụ ngoại tiếp

Hình trụ ngoại tiếp cầu có bán kính đáy R và chiều cao 2R, nên theo công thức thể tích hình trụ V = πR²·2R = 2πR³. Thả quả cầu vào cốc trụ đầy nước, lượng nước tràn ra bằng 2/3 thể tích cốc. Vậy V cầu = (2/3)·2πR³ = 4πR³/3.

3.2 Chia cầu thành các hình chóp nhỏ

Hãy chia cầu thành vô số chóp nhỏ có đỉnh ở tâm, chiều cao gần bằng R. Tổng diện tích các đáy chính là 4πR². Mỗi chóp có thể tích bằng 1/3 đáy nhân chiều cao, nên V = (1/3)·R·4πR² = 4πR³/3.

4. Các bước tính thể tích hình cầu

4.1 Bước 1–4: xác định R, thay số, ghi đơn vị

  1. Xác định bán kính R; nếu đề cho đường kính d thì chia đôi.
  2. Viết công thức V = (4/3)πR³.
  3. Thay R vào, tính R³ trước rồi nhân với 4π/3.
  4. Ghi kết quả kèm đơn vị khối; để nguyên π hoặc nhân gần đúng tùy yêu cầu đề.

Ví dụ: R = 3 cm cho V = 36π ≈ 113,04 cm³. Với R = 6 cm thì V ≈ 904,78 cm³.

4.2 Khi đề cho chu vi hoặc diện tích

  • Cho chu vi đường tròn lớn C = 2πR, suy ra R = C/(2π).
  • Cho diện tích mặt cầu S = 4πR², giải ra R rồi tính V.
  • Cho diện tích hình tròn lớn πR², suy ra R rồi thế vào công thức.

4.3 Tính ngược bán kính từ thể tích

Từ V = (4/3)πR³ suy ra R³ = 3V/(4π), rồi khai căn bậc ba. Khi giải phương trình, hãy đặt điều kiện và loại nghiệm R ≤ 0 vì bán kính luôn dương.

4.4 Lỗi thường gặp

  • Quên chia đôi đường kính trước khi thế vào công thức.
  • Ghi đơn vị diện tích (cm²) thay vì đơn vị khối (cm³).
  • Nhầm R³ với R².
  • Nghĩ nhân đôi bán kính thì thể tích gấp đôi; thực tế gấp 8 lần vì R được lũy thừa 3.

5. Thể tích nửa hình cầu và hình cầu nội tiếp

5.1 Nửa hình cầu

Thể tích nửa hình cầu bằng một nửa cả quả cầu: V = (2/3)πR³. Công thức này dùng cho bát úp, mái vòm hay bể chứa hình bán cầu.

5.2 Cầu nội tiếp hình trụ, hình lập phương

Khi hình cầu nội tiếp hình trụ, trụ có chiều cao 2R và bán kính đáy R. Phần rỗng giữa trụ và cầu là 2πR³ − (4/3)πR³ = (2/3)πR³. Khi cầu nội tiếp lập phương cạnh a thì R = a/2, nên V = πa³/6.

Một mẹo nhỏ: viết công thức cần tìm ra nháp rồi lần ngược từ giả thiết. Ngoài đời, quả địa cầu đường kính 30 cm có V ≈ 14137,17 cm³; các bể khí, bể biogas hình cầu cũng tính theo cách này.

6. Ví dụ minh họa có lời giải

6.1 Ví dụ 1: tính S và V theo bán kính, đường kính, chu vi

a) R = 6 dmS = 4π·6² = 144π (dm²); V = (4/3)π·6³ = 288π (dm³).

b) Đường kính 50 damR = 50 : 2 = 25 (dam). S = 4π·25² = 2 500π (dam²). V = (4/3)π·25³ = 62 500π/3 (dam³).

c) Chu vi đường tròn lớn 24π cm2πR = 24π nên R = 12 cm. S = 4π·12² = 576π (cm²); V = (4/3)π·12³ = 2 304π (cm³).

6.2 Ví dụ 2: bể cá một phần hình cầu

Một bể cá có đường kính 36 cm, người ta đổ nước bằng 2/3 thể tích bể.

  1. Bán kính R = 36 : 2 = 18 cm. Diện tích đường tròn lớn: π·18² = 324π (cm²).
  2. Thể tích bể: V = (4/3)π·18³ = 7 776π (cm³).
  3. Thể tích nước: (2/3)·7 776π = 5 184π ≈ 16 286 cm³ = 16,286 dm³ = 16,286 lít.
Hình cầu tâm O với bán kính R được vẽ bằng nét đứt từ tâm đến mặt cầu
Hình cầu tâm O bán kính R

7. Bài tập thể tích hình cầu có đáp án

7.1 Bài 1–2: cơ bản

Bài 1. Tính S và V khi R = 5 cm.Giải: S = 4π·25 = 100π cm²; V = (4/3)π·125 = 500π/3 ≈ 523,3 cm³.

Bài 2. Cầu có d = 10 cm. Tính V.Giải: R = 5 cm, V = 500π/3 cm³, giống bài 1 vì cùng một quả cầu.

Bài 2b. Tính S, V khi diện tích hình tròn lớn bằng 441π m².Giải: πR² = 441π nên R = 21. S = 1764π m²; V = (4/3)π·21³ = 12 348π m³.

Hình trụ chứa mặt cầu nội tiếp, có các điểm A, B, C, D đánh dấu trên trục và đường kính đáy
Mặt cầu nội tiếp trong hình trụ có cùng bán kính đáy

7.2 Bài 3–4: nâng cao

Bài 3. Hình cầu nội tiếp trụ bán kính đáy 3 cm. Tính phần thể tích giữa trụ và cầu.Giải: trụ cao 6 cm, V trụ = π·9·6 = 54π; V cầu = (4/3)π·27 = 36π. Phần rỗng = 18π cm³ (bằng (2/3)πR³).

Bài 4. Hình tròn diện tích 4π quay quanh một đường kính. Tính R, S, V và xét khi diện tích hình tròn giảm một nửa.Giải: πR² = 4π nên R = 2. S = 16π, V = 32π/3. Diện tích mặt cầu luôn bằng 4 lần diện tích hình tròn lớn, nên giảm một nửa thì S cũng giảm một nửa.

Bài 5 (tự luyện). Hộp trụ chứa vừa khít 4 quả tennis xếp chồng, diện tích toàn phần 597 cm². Với đường kính bóng d, trụ có R = d/2 và cao 4d, ta lập phương trình diện tích toàn phần rồi tìm d. Sau đó tính S, V mỗi quả và phần rỗng trong hộp.

Bài 6 (tự luyện). Hình nón đỉnh ở tâm cầu, đáy là mặt cắt có diện tích 144π cm², diện tích xung quanh 180π cm². Từ πr² = 144π suy ra r = 12; từ πrl = 180π suy ra l = 15, đó cũng là bán kính cầu R = 15 cm. Từ đó tính thể tích cầu và phần ngoài nón.

Bốn đường tròn bằng nhau xếp thành hàng ngang, tiếp xúc nhau và nằm vừa trong một hình chữ nhật
Bốn hình tròn xếp liền nhau trong hình chữ nhật

Tóm lại, chỉ cần nhớ V = (4/3)πR³ và S = 4πR², rồi đổi mọi dữ kiện về bán kính. Hãy kiểm tra kỹ đơn vị khối và đừng quên chia đôi đường kính.

Câu hỏi thường gặp

Thể tích hình cầu học ở lớp mấy?

Học ở lớp 9, trong bài hình cầu, diện tích mặt cầu và thể tích hình cầu.

Thể tích hình cầu khi biết đường kính tính thế nào?

Lấy R = d/2 rồi thay vào V = (4/3)πR³, hoặc dùng thẳng V = πd³/6.

Công thức tính diện tích mặt cầu là gì?

S = 4πR² = πd², gấp 4 lần diện tích hình tròn lớn. Đây cũng là cách tính diện tích hình cầu thường gặp ở bậc phổ thông.

Thể tích nửa hình cầu tính như thế nào?

Bằng một nửa thể tích cả quả cầu: V = (2/3)πR³.

Thể tích hình tròn có tính được không?

Không. Hình tròn là hình phẳng nên chỉ có diện tích; khối cầu mới có thể tích.

Mặt cầu khác hình cầu như thế nào?

Mặt cầu chỉ là phần vỏ, còn hình cầu gồm cả vỏ và phần không gian bên trong.

Bạn có hài lòng với bài viết này không?
Hài lòng 0
Không hài lòng

↑

Bạn vui lòng chờ trong giây lát...

Đang xử lý... Vui lòng chờ trong giây lát.