Không tìm thấy kết quả phù hợp
Hãy thử lại với từ khoá khácHãy chọn địa chỉ cụ thể để chúng tôi cung cấp chính xác thời gian giao hàng và tình trạng hàng.
Hình cầu là phần không gian được tạo ra khi quay một nửa hình tròn quanh đường kính cố định của nó. Đây là kiến thức hình học không gian trong chương trình lớp 9, đi cùng thể tích hình cầu lớp 9 và diện tích mặt cầu.
Mặt cầu chỉ là phần vỏ: mọi điểm trên đó cách tâm O một khoảng bằng R. Hình cầu (hay khối cầu) gồm cả vỏ lẫn phần không gian bên trong. Vì vậy, nói thể tích khối cầu chính là nói thể tích hình cầu, còn mặt cầu thì ta chỉ tính được diện tích.
Ví dụ đời thường: quả bóng bàn rỗng giống mặt cầu, còn viên bi thủy tinh đặc giống hình cầu.
Mặt phẳng cắt hình cầu luôn cho một hình tròn. Nhưng chỉ mặt phẳng đi qua tâm mới cho đường tròn lớn có bán kính đúng bằng R. Khi đó đường kính d = 2R. Các mặt phẳng cắt lệch tâm cho hình tròn nhỏ hơn.
Phần này gom các công thức cần nhớ về bán kính hình cầu, đường kính và diện tích bề mặt.
V = (4/3)πR³
Vì R = d/2 nên V = (1/6)πd³ = πd³/6. Tuy vậy, em chỉ cần nhớ công thức theo R rồi thế R = d/2 khi cần, như vậy ít bị nhầm hơn.
S = 4πR² = πd². Đây là diện tích mặt cầu, bằng 4 lần diện tích hình tròn lớn, đơn vị là đơn vị bình phương.
| Đại lượng | Công thức | Đơn vị |
|---|---|---|
| Diện tích mặt cầu | S = 4πR² | cm², m² |
| Thể tích | V = (4/3)πR³ | cm³, m³ |
| Chu vi đường tròn lớn | C = 2πR | cm, m |
Không cần tích phân, ta vẫn hiểu được hệ số này bằng hai cách trực quan. Người đầu tiên chứng minh công thức là Archimedes.
Hình trụ ngoại tiếp cầu có bán kính đáy R và chiều cao 2R, nên theo công thức thể tích hình trụ V = πR²·2R = 2πR³. Thả quả cầu vào cốc trụ đầy nước, lượng nước tràn ra bằng 2/3 thể tích cốc. Vậy V cầu = (2/3)·2πR³ = 4πR³/3.
Hãy chia cầu thành vô số chóp nhỏ có đỉnh ở tâm, chiều cao gần bằng R. Tổng diện tích các đáy chính là 4πR². Mỗi chóp có thể tích bằng 1/3 đáy nhân chiều cao, nên V = (1/3)·R·4πR² = 4πR³/3.
Ví dụ: R = 3 cm cho V = 36π ≈ 113,04 cm³. Với R = 6 cm thì V ≈ 904,78 cm³.
Từ V = (4/3)πR³ suy ra R³ = 3V/(4π), rồi khai căn bậc ba. Khi giải phương trình, hãy đặt điều kiện và loại nghiệm R ≤ 0 vì bán kính luôn dương.
Thể tích nửa hình cầu bằng một nửa cả quả cầu: V = (2/3)πR³. Công thức này dùng cho bát úp, mái vòm hay bể chứa hình bán cầu.
Khi hình cầu nội tiếp hình trụ, trụ có chiều cao 2R và bán kính đáy R. Phần rỗng giữa trụ và cầu là 2πR³ − (4/3)πR³ = (2/3)πR³. Khi cầu nội tiếp lập phương cạnh a thì R = a/2, nên V = πa³/6.
Một mẹo nhỏ: viết công thức cần tìm ra nháp rồi lần ngược từ giả thiết. Ngoài đời, quả địa cầu đường kính 30 cm có V ≈ 14137,17 cm³; các bể khí, bể biogas hình cầu cũng tính theo cách này.
a) R = 6 dmS = 4π·6² = 144π (dm²); V = (4/3)π·6³ = 288π (dm³).
b) Đường kính 50 damR = 50 : 2 = 25 (dam). S = 4π·25² = 2 500π (dam²). V = (4/3)π·25³ = 62 500π/3 (dam³).
c) Chu vi đường tròn lớn 24π cm2πR = 24π nên R = 12 cm. S = 4π·12² = 576π (cm²); V = (4/3)π·12³ = 2 304π (cm³).
Một bể cá có đường kính 36 cm, người ta đổ nước bằng 2/3 thể tích bể.

Bài 1. Tính S và V khi R = 5 cm.Giải: S = 4π·25 = 100π cm²; V = (4/3)π·125 = 500π/3 ≈ 523,3 cm³.
Bài 2. Cầu có d = 10 cm. Tính V.Giải: R = 5 cm, V = 500π/3 cm³, giống bài 1 vì cùng một quả cầu.
Bài 2b. Tính S, V khi diện tích hình tròn lớn bằng 441π m².Giải: πR² = 441π nên R = 21. S = 1764π m²; V = (4/3)π·21³ = 12 348π m³.

Bài 3. Hình cầu nội tiếp trụ bán kính đáy 3 cm. Tính phần thể tích giữa trụ và cầu.Giải: trụ cao 6 cm, V trụ = π·9·6 = 54π; V cầu = (4/3)π·27 = 36π. Phần rỗng = 18π cm³ (bằng (2/3)πR³).
Bài 4. Hình tròn diện tích 4π quay quanh một đường kính. Tính R, S, V và xét khi diện tích hình tròn giảm một nửa.Giải: πR² = 4π nên R = 2. S = 16π, V = 32π/3. Diện tích mặt cầu luôn bằng 4 lần diện tích hình tròn lớn, nên giảm một nửa thì S cũng giảm một nửa.
Bài 5 (tự luyện). Hộp trụ chứa vừa khít 4 quả tennis xếp chồng, diện tích toàn phần 597 cm². Với đường kính bóng d, trụ có R = d/2 và cao 4d, ta lập phương trình diện tích toàn phần rồi tìm d. Sau đó tính S, V mỗi quả và phần rỗng trong hộp.
Bài 6 (tự luyện). Hình nón đỉnh ở tâm cầu, đáy là mặt cắt có diện tích 144π cm², diện tích xung quanh 180π cm². Từ πr² = 144π suy ra r = 12; từ πrl = 180π suy ra l = 15, đó cũng là bán kính cầu R = 15 cm. Từ đó tính thể tích cầu và phần ngoài nón.

Tóm lại, chỉ cần nhớ V = (4/3)πR³ và S = 4πR², rồi đổi mọi dữ kiện về bán kính. Hãy kiểm tra kỹ đơn vị khối và đừng quên chia đôi đường kính.
Thể tích hình cầu học ở lớp mấy?
Học ở lớp 9, trong bài hình cầu, diện tích mặt cầu và thể tích hình cầu.
Thể tích hình cầu khi biết đường kính tính thế nào?
Lấy R = d/2 rồi thay vào V = (4/3)πR³, hoặc dùng thẳng V = πd³/6.
Công thức tính diện tích mặt cầu là gì?
S = 4πR² = πd², gấp 4 lần diện tích hình tròn lớn. Đây cũng là cách tính diện tích hình cầu thường gặp ở bậc phổ thông.
Thể tích nửa hình cầu tính như thế nào?
Bằng một nửa thể tích cả quả cầu: V = (2/3)πR³.
Thể tích hình tròn có tính được không?
Không. Hình tròn là hình phẳng nên chỉ có diện tích; khối cầu mới có thể tích.
Mặt cầu khác hình cầu như thế nào?
Mặt cầu chỉ là phần vỏ, còn hình cầu gồm cả vỏ và phần không gian bên trong.
Đóng 
↑
Đang xử lý... Vui lòng chờ trong giây lát.