Danh mục
Giỏ hàng
Đã thêm vào giỏ hàng Xem giỏ hàng
Chọn vị trí để xem giá, thời gian giao:
Bạn đang ở tại Hồ Chí Minh?

Sửa

Giá và khuyến mãi đang lấy theo khu vực này.

X
Chọn địa chỉ nhận hàng

Khu vực đã chọn Thiết lập lại

Thay đổi địa chỉ khác    
not found

Không tìm thấy kết quả phù hợp

Hãy thử lại với từ khoá khác
Số nhà, tên đường Vui lòng cho Điện Máy XANH biết số nhà, tên đường để thuận tiện giao hàng cho quý khách.
Đặt làm địa chỉ mặc định
Xác nhận địa chỉ
Thông tin giao hàng Thêm thông tin địa chỉ giao hàng mới Xác nhận
Xóa địa chỉ Bạn có chắc chắn muốn xóa địa chỉ này không? Hủy Xóa

Hãy chọn địa chỉ cụ thể để chúng tôi cung cấp chính xác thời gian giao hàng và tình trạng hàng.

GỢI Ý CHỦ ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN

Tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác: Khái niệm và công thức

Đóng góp bởi Trần Quang Hội Cập nhật ngày 22/11/2026, lúc 11:08

Trả lời nhanh: Tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác là giao điểm của ba đường trung trực trong tam giác đó. Điểm này có tính chất cách đều cả ba đỉnh, và khoảng cách từ tâm đến mỗi đỉnh chính là bán kính đường tròn ngoại tiếp (thường ký hiệu là R).

Xem thêm

1. Tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác là gì?

Kiến thức về đường tròn ngoại tiếp giúp học sinh lớp 9, lớp 10 và lớp 12 nắm vững khái niệm, công thức tính bán kính cũng như cách xác định tâm trên hình vẽ và hệ trục tọa độ. Nội dung dưới đây tổng hợp đầy đủ lý thuyết trọng tâm kèm ví dụ minh họa chi tiết.

1.1 Khái niệm đường tròn ngoại tiếp tam giác

Đường tròn đi qua cả ba đỉnh của một tam giác được gọi là đường tròn ngoại tiếp tam giác đó. Khi ấy, tam giác được gọi là tam giác nội tiếp đường tròn.

Mỗi tam giác bất kỳ chỉ có duy nhất một đường tròn ngoại tiếp. Nếu gọi O là tâm của đường tròn và A, B, C là ba đỉnh của tam giác, ta luôn có đẳng thức khoảng cách OA = OB = OC = R, với R là bán kính đường tròn ngoại tiếp.

1.2 Định nghĩa tâm đường tròn ngoại tiếp

Tâm đường tròn ngoại tiếp (thường ký hiệu là O) là giao điểm của ba đường trung trực của tam giác đó.

Đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC với tâm O là giao điểm ba đường trung trực
Tâm đường tròn ngoại tiếp là giao điểm ba đường trung trực của tam giác

Theo tính chất hình học, mọi điểm nằm trên đường trung trực của một đoạn thẳng luôn cách đều hai đầu mút. Do đó, giao điểm O của hai đường trung trực đầu tiên sẽ cách đều cả ba đỉnh A, B, C, đồng thời đường trung trực thứ ba chắc chắn đi qua O. Vì vậy, bạn chỉ cần vẽ 2 đường trung trực là đủ để xác định chính xác tâm ngoại tiếp.

2. Vị trí tâm đường tròn ngoại tiếp trong các tam giác đặc biệt

2.1 Tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác vuông

Trong tam giác vuông, tâm đường tròn ngoại tiếp nằm chính xác tại trung điểm của cạnh huyền.

Tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác vuông nằm tại trung điểm cạnh huyền
Tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác vuông là trung điểm cạnh huyền AC

Vì đường trung tuyến ứng với cạnh huyền luôn bằng một nửa cạnh huyền, bán kính đường tròn ngoại tiếp tam giác vuông được tính bằng công thức: R = (cạnh huyền)/2.

2.2 Tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác đều

Đối với tam giác đều, các đường trung trực đồng thời là đường cao, đường trung tuyến và đường phân giác. Vì vậy, tâm đường tròn ngoại tiếp trùng với tâm đường tròn nội tiếp, trọng tâm và trực tâm của tam giác.

Hình vẽ đường tròn nội tiếp và ngoại tiếp tam giác ABC
Đường tròn ngoại tiếp và nội tiếp tam giác tâm O

Nếu tam giác đều có độ dài cạnh bằng a, bán kính đường tròn ngoại tiếp được tính nhanh theo công thức: R = (a√3)/3.

2.3 Vị trí tâm trong tam giác nhọn và tam giác tù

Nhiều học sinh thường nhầm lẫn rằng tâm ngoại tiếp luôn nằm bên trong tam giác, nhưng thực tế vị trí này phụ thuộc vào góc lớn nhất của tam giác:

  • Tam giác nhọn: Tâm đường tròn ngoại tiếp nằm hoàn toàn bên trong tam giác.
  • Tam giác tù: Tâm đường tròn ngoại tiếp nằm ở phía bên ngoài tam giác, đối diện với góc tù.

3. Các công thức tính bán kính đường tròn ngoại tiếp R

3.1 Công thức theo định lý sin

Trong tam giác ABC bất kỳ có độ dài các cạnh lần lượt là a, b, c đối diện với các góc A, B, C, định lý sin cho ta mối liên hệ trực tiếp với bán kính ngoại tiếp R:

a/sinA = b/sinB = c/sinC = 2R

Từ hệ thức trên, bạn có thể suy ra công thức tính bán kính: R = a/(2·sinA) = b/(2·sinB) = c/(2·sinC). Công thức này thường được áp dụng khi đề bài cho biết độ dài một cạnh và số đo góc đối diện (đơn vị của R cùng đơn vị đo độ dài với cạnh).

3.2 Công thức theo diện tích tam giác và ba cạnh

Khi biết độ dài ba cạnh a, b, c và diện tích S của tam giác, bán kính đường tròn ngoại tiếp R được tính theo công thức:

R = (a · b · c)/(4S)

Nếu chưa có sẵn diện tích S, bạn có thể tính S thông qua công thức Heron với nửa chu vi p = (a + b + c)/2:

S = √(p · (p - a) · (p - b) · (p - c))

Đơn vị của bán kính R phụ thuộc vào đơn vị đo độ dài các cạnh (cm, m) và diện tích (cm2, m2).

4. Ví dụ minh họa tính tâm và bán kính ngoại tiếp từng bước

4.1 Ví dụ 1: Tam giác vuông có độ dài hai cạnh góc vuông

Đề bài: Cho tam giác ABC vuông tại B có AB = 3 cm và BC = 4 cm. Hãy xác định tâm và tính bán kính đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC.

Lời giải:

Đường tròn ngoại tiếp tam giác vuông ABC với tâm D là trung điểm cạnh huyền AC
Tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác vuông là trung điểm cạnh huyền
  1. Áp dụng định lý Pytago vào tam giác ABC vuông tại B, ta tính được độ dài cạnh huyền AC:

AC2 = AB2 + BC2 = 32 + 42 = 9 + 16 = 25, suy ra AC = 5 cm.

  1. Gọi D là trung điểm của cạnh huyền AC. Vì tam giác ABC vuông tại B nên đường trung tuyến BD ứng với cạnh huyền sẽ bằng một nửa AC.

  2. Suy ra D cách đều ba đỉnh A, B, C và chính là tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC. Bán kính đường tròn ngoại tiếp là R = AD = AC/2 = 5/2 = 2,5 cm.

4.2 Ví dụ 2: Tam giác đều cạnh cho trước

Đề bài: Cho tam giác ABC đều có độ dài mỗi cạnh bằng 6 cm. Xác định tâm và bán kính đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC.

Lời giải:

  1. Gọi D và E lần lượt là trung điểm của hai cạnh BC và AB. Gọi O là giao điểm của AD và CE.

  2. Vì tam giác ABC đều nên các đường trung tuyến AD, CE cũng đồng thời là đường cao, đường phân giác và đường trung trực. Suy ra O chính là tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC.

  3. Xét tam giác vuông AEC (vuông tại E), ta có AC = 6 cm và AE = AB/2 = 3 cm. Áp dụng định lý Pytago:

CE2 = AC2 - AE2 = 62 - 32 = 36 - 9 = 27, suy ra CE = 3√3 cm.

  1. Vì O là trọng tâm của tam giác ABC nên khoảng cách từ O đến đỉnh C bằng 2/3 độ dài đường trung tuyến CE:

OC = (2/3) · CE = (2/3) · 3√3 = 2√3 cm.

  1. Vậy tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC là trọng tâm O và bán kính là R = 2√3 cm.

5. Cách xác định tọa độ tâm ngoại tiếp trong mặt phẳng Oxy

5.1 Phương pháp giải bằng hệ phương trình khoảng cách

Trong hình học giải tích lớp 10 và lớp 12, để tìm tọa độ tâm đường tròn ngoại tiếp O(x; y) của tam giác ABC khi biết tọa độ ba đỉnh, bạn thực hiện theo các bước sau:

  1. Gọi tọa độ tâm cần tìm là O(x; y).
  2. Dựa vào tính chất cách đều ba đỉnh OA = OB = OC, thiết lập hệ phương trình bình phương khoảng cách: OA2 = OB2 và OA2 = OC2.
  3. Khai triển các hằng đẳng thức; các số hạng x2 và y2 ở hai vế sẽ tự triệt tiêu, đưa về hệ phương trình bậc nhất hai ẩn x, y.
  4. Giải hệ phương trình bậc nhất để tìm ra tọa độ chính xác của tâm O.

5.2 Ví dụ tìm tọa độ tâm trong hệ trục tọa độ Oxy

Đề bài: Trong mặt phẳng tọa độ Oxy, cho tam giác ABC có A(1; 1), B(5; 1) và C(1; 5). Tìm tọa độ tâm đường tròn ngoại tiếp O(x; y).

Lời giải:

  1. Ta có biểu thức bình phương khoảng cách: OA2 = (x - 1)2 + (y - 1)2, OB2 = (x - 5)2 + (y - 1)2 và OC2 = (x - 1)2 + (y - 5)2.
  2. Từ OA2 = OB2, ta có (x - 1)2 = (x - 5)2. Khai triển hai vế được -2x + 1 = -10x + 25, suy ra 8x = 24 nên x = 3.
  3. Từ OA2 = OC2, ta có (y - 1)2 = (y - 5)2. Khai triển hai vế được -2y + 1 = -10y + 25, suy ra 8y = 24 nên y = 3.

Vậy tọa độ tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC là O(3; 3).

6. Phân biệt tâm đường tròn ngoại tiếp và nội tiếp tam giác

Học sinh rất dễ nhầm lẫn giữa tâm ngoại tiếp và tâm nội tiếp khi giải toán hình học. Bảng dưới đây giúp bạn đối chiếu nhanh các đặc điểm cốt lõi của hai loại tâm này:

Tiêu chí so sánhTâm đường tròn ngoại tiếpTâm đường tròn nội tiếp
Ký hiệu thường dùngOI
Cách xác địnhGiao điểm 3 đường trung trựcGiao điểm 3 đường phân giác trong
Tính chất khoảng cáchCách đều 3 đỉnh (OA = OB = OC = R)Cách đều 3 cạnh (khoảng cách bằng r)
Vị trí tương đốiCó thể nằm trong, trên cạnh hoặc ngoài tam giácLuôn nằm bên trong tam giác

Ngoài ra, khoảng cách d giữa tâm ngoại tiếp O và tâm nội tiếp I được liên hệ qua bất đẳng thức Euler: d = √(R · (R - 2r)), với điều kiện R ≥ 2r.

7. Bài tập tự luyện về tâm đường tròn ngoại tiếp có lời giải

Dưới đây là 3 bài tập từ cơ bản đến nâng cao giúp bạn củng cố kiến thức và rèn luyện kỹ năng tính toán:

  • Bài 1 (Cơ bản): Cho tam giác ABC vuông cân tại A có cạnh AB = 4 cm. Xác định tâm và tính bán kính R của đường tròn ngoại tiếp tam giác.Lời giải: Áp dụng định lý Pytago, cạnh huyền BC = √(42 + 42) = 4√2 cm. Tâm đường tròn ngoại tiếp là trung điểm của cạnh huyền BC, bán kính R = BC/2 = 2√2 cm.
  • Bài 2 (Trung bình): Cho tam giác MNP có độ dài ba cạnh lần lượt là 13 cm, 14 cm và 15 cm. Tính bán kính đường tròn ngoại tiếp R.Lời giải: Nửa chu vi p = (13 + 14 + 15)/2 = 21 cm. Theo công thức Heron, diện tích S = √(21 · (21 - 13) · (21 - 14) · (21 - 15)) = √(21 · 8 · 7 · 6) = 84 cm2. Bán kính R = (13 · 14 · 15)/(4 · 84) = 2730/336 = 8,125 cm.
  • Bài 3 (Tọa độ Oxy): Trong mặt phẳng tọa độ Oxy, tìm tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác có ba đỉnh A(0; 0), B(6; 0) và C(0; 8).Lời giải: Gọi tâm O(x; y). Giải hệ OA2 = OB2 và OA2 = OC2 ta được x2 + y2 = (x - 6)2 + y2 (suy ra x = 3) và x2 + y2 = x2 + (y - 8)2 (suy ra y = 4). Vậy tâm ngoại tiếp là O(3; 4).

Câu hỏi thường gặp

Tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác có luôn nằm bên trong tam giác không?

Không. Tâm đường tròn ngoại tiếp chỉ nằm bên trong tam giác nhọn; đối với tam giác vuông tâm nằm trên cạnh huyền, còn với tam giác tù thì tâm nằm hoàn toàn bên ngoài tam giác.

Cần vẽ bao nhiêu đường trung trực để xác định tâm ngoại tiếp tam giác?

Bạn chỉ cần vẽ 2 đường trung trực của hai cạnh bất kỳ là đủ để xác định tâm ngoại tiếp. Đường trung trực thứ ba luôn đồng quy tại chính giao điểm đó.

Trong tam giác nào thì tâm ngoại tiếp trùng với trực tâm và trọng tâm?

Chỉ duy nhất trong tam giác đều thì tâm đường tròn ngoại tiếp, tâm đường tròn nội tiếp, trọng tâm và trực tâm mới trùng nhau tại một điểm.

Đường kính của đường tròn ngoại tiếp tam giác vuông có đặc điểm gì?

Đường kính của đường tròn ngoại tiếp tam giác vuông chính bằng độ dài cạnh huyền của tam giác vuông đó.

Nắm vững định nghĩa tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác, vị trí tâm trong từng loại tam giác và các công thức tính bán kính R sẽ giúp bạn giải quyết nhanh gọn nhiều dạng bài tập hình học. Bạn hãy luyện tập thường xuyên cả phương pháp hình học thuần túy lẫn tọa độ Oxy để tránh nhầm lẫn với tâm nội tiếp.

Bạn có hài lòng với bài viết này không?
Hài lòng 0
Không hài lòng

↑

Bạn vui lòng chờ trong giây lát...

Đang xử lý... Vui lòng chờ trong giây lát.