Không tìm thấy kết quả phù hợp
Hãy thử lại với từ khoá khácHãy chọn địa chỉ cụ thể để chúng tôi cung cấp chính xác thời gian giao hàng và tình trạng hàng.
Trong chương trình Toán lớp 9 và hình học không gian phổ thông, hình trụ tròn xoay là một khối hình quen thuộc, xuất hiện nhiều ở các vật dụng hằng ngày như lon nước, hộp sữa hay bình giữ nhiệt. Hiểu rõ cấu tạo của hình khối này giúp học sinh nắm vững bản chất trước khi áp dụng công thức tính toán.
Khi quay một hình chữ nhật ABCD một vòng quanh một cạnh cố định (chẳng hạn cạnh AB), ta thu được một hình trụ. Trong chuyển động quay này, cạnh cố định AB đóng vai trò là trục đối xứng của hình trụ. Hai cạnh kề AD và BC sẽ quét nên hai mặt đáy là hai hình tròn song song và bằng nhau.
Một hình trụ tròn xoay đứng được xác định thông qua các thông số cơ bản sau:
Để giải quyết các bài toán diện tích xung quanh hình trụ lớp 9 cũng như các bài toán thực tế, bạn cần nắm vững công thức gốc và mối liên hệ với các đại lượng khác của hình trụ.
Diện tích xung quanh của hình trụ bằng tích của chu vi đáy với chiều cao của hình trụ đó.
Công thức tính chuẩn xác:
Sxq = C · h = 2πrh = πdh
Trong đó:

Bên cạnh phần mặt bao quanh, các bài toán thường yêu cầu tính thêm diện tích toàn phần và thể tích để đánh giá trọn vẹn kích thước vật thể.

Stp = Sxq + 2 · Sđáy = 2πrh + 2πr2 = 2πr(h + r)
V = Sđáy · h = πr2h
Lưu ý rằng đơn vị của diện tích luôn là đơn vị vuông (cm2, m2), còn đơn vị của thể tích là đơn vị khối (cm3, m3).
Thay vì học thuộc lòng máy móc, việc hình dung cấu trúc mặt trụ giúp bạn nhớ lâu và tự suy luận lại công thức bất cứ lúc nào.

Hãy tưởng tượng bạn dùng kéo cắt dọc theo một đường sinh của vỏ lon hình trụ rồi trải phẳng phần vỏ đó ra mặt bàn. Lúc này, mặt xung quanh của hình trụ sẽ biến thành một hình chữ nhật hoàn chỉnh.
Chiều rộng của hình chữ nhật chính là chiều cao h của hình trụ. Chiều dài của hình chữ nhật chính bằng chu vi của đường tròn đáy (2πr). Vì diện tích hình chữ nhật bằng chiều dài nhân chiều rộng, ta dễ dàng có được diện tích xung quanh là (2πr) × h.
Học sinh thường bị rối giữa công thức chu vi, diện tích đáy, diện tích xung quanh và thể tích. Bảng tổng hợp dưới đây giúp bạn phân biệt nhanh theo bậc của bán kính r:
| Đại lượng | Công thức | Bậc của r | Bản chất ghi nhớ |
|---|---|---|---|
| Chu vi đáy (C) | 2πr | Bậc 1 | Độ dài đường viền tròn |
| Diện tích đáy (Sđáy) | πr2 | Bậc 2 | Diện tích mặt tròn |
| Diện tích xung quanh (Sxq) | 2πrh | Bậc 1 (nhân h) | Chu vi đáy × chiều cao |
| Thể tích (V) | πr2h | Bậc 2 (nhân h) | Diện tích đáy × chiều cao |
Một mẹo nhỏ là mọi công thức tính diện tích đều có số mũ tổng cộng của các biến độ dài bằng 2 (ví dụ r · h hoặc r2), còn thể tích luôn có số mũ tổng cộng bằng 3 (r2 · h).
Khi làm bài tập tính diện tích xung quanh hình trụ, đề bài không phải lúc nào cũng cho sẵn bán kính và chiều cao mà có thể yêu cầu tính ngược lại.

Để hạn chế tối đa sai sót, bạn nên thực hiện tuần tự theo 3 bước sau:
Từ công thức gốc Sxq = 2πrh, bạn có thể biến đổi nhanh để tìm chiều cao hoặc bán kính khi đã biết diện tích xung quanh:
Trong quá trình làm bài thi, nhiều bạn thường mất điểm đáng tiếc vì các lỗi sau:
Dưới đây là hai ví dụ điển hình giúp bạn làm quen với cách trình bày bài giải chuẩn mực.
Đề bài: Cho một hình trụ có bán kính đáy r = 5 cm và chiều cao h = 4 cm. Hãy tính:
a) Diện tích đáy của hình trụ.
b) Diện tích xung quanh của hình trụ.
c) Diện tích toàn phần của hình trụ.
d) Thể tích của hình trụ.
Hướng dẫn giải:
Với r = 5 cm và h = 4 cm, ta áp dụng lần lượt các công thức:
a) Diện tích một mặt đáy của hình trụ là:
Sđáy = πr2 = π · 52 = 25π (cm2).
b) Diện tích xung quanh của hình trụ là:
Sxq = 2πrh = 2π · 5 · 4 = 40π (cm2).
c) Diện tích toàn phần của hình trụ là:
Stp = Sxq + 2 · Sđáy = 40π + 2 · 25π = 90π (cm2).
d) Thể tích của hình trụ là:
V = Sđáy · h = 25π · 4 = 100π (cm3).
Đề bài: Một hình trụ có chiều cao gấp đôi đường kính đáy. Biết thể tích của hình trụ là 256π cm3. Tính:
a) Bán kính đáy và chiều cao của hình trụ.
b) Diện tích xung quanh của hình trụ.
c) Diện tích toàn phần của hình trụ.
Hướng dẫn giải:
a) Gọi bán kính đáy là r (cm, r > 0), khi đó đường kính đáy là 2r.
Vì chiều cao gấp đôi đường kính đáy nên ta có: h = 2 · 2r = 4r.
Thể tích hình trụ được biểu diễn theo r là:
V = πr2h = πr2 · 4r = 4πr3 (cm3).
Theo giả thiết, V = 256π cm3, ta lập được phương trình:
4πr3 = 256π ⇔ r3 = 64 ⇔ r = 4 (cm).
Suy ra chiều cao h = 4r = 4 · 4 = 16 (cm).
Vậy bán kính đáy là 4 cm và chiều cao là 16 cm.
b) Diện tích xung quanh của hình trụ là:
Sxq = 2πrh = 2π · 4 · 16 = 128π (cm2).
c) Diện tích toàn phần của hình trụ là:
Stp = 2πr(h + r) = 2π · 4 · (16 + 4) = 160π (cm2).
Hãy tự giải các bài tập diện tích xung quanh hình trụ dưới đây trước khi đối chiếu với phần lời giải chi tiết để kiểm tra mức độ nắm vững kiến thức của mình.
Bài 1: Một hình trụ có đường kính đáy là 8 cm và chiều cao là 6 cm. Tính diện tích đáy, diện tích xung quanh, diện tích toàn phần và thể tích của hình trụ.
Lời giải:
Bán kính đáy của hình trụ là: r = d/2 = 8/2 = 4 (cm).
Bài 2: Một hình trụ có chiều cao là 10 dm và chu vi đáy là 8π dm. Tính diện tích đáy, diện tích xung quanh, diện tích toàn phần và thể tích của hình trụ.
Lời giải:
Từ công thức chu vi đáy C = 2πr = 8π, ta suy ra bán kính đáy r = 8π/(2π) = 4 (dm).
Bài 3: Một hộp sữa hình trụ có bán kính đáy r = 14 cm. Biết diện tích toàn phần gấp đôi diện tích xung quanh. Tính:
a) Chiều cao của hộp sữa.
b) Diện tích xung quanh và diện tích toàn phần của hộp sữa.
c) Thể tích của hộp sữa.
d) Biết chi phí sản xuất vỏ hộp (kể cả nắp) là 50 000 đồng/m2. Hỏi sản xuất 500 vỏ hộp sữa như vậy hết bao nhiêu tiền (lấy π ≈ 3,14)?
Lời giải:
a) Theo đề bài, Stp = 2 · Sxq. Mà Stp = Sxq + 2 · Sđáy, suy ra Sxq = 2 · Sđáy.
Do đó: 2πrh = 2πr2 ⇔ h = r = 14 (cm).
b) Sxq = 2π · 14 · 14 = 392π (cm2); Stp = 2 · 392π = 784π (cm2).
c) V = π · 142 · 14 = 2744π (cm3).
d) Đổi Stp = 784π cm2 = 0,0784π m2.
Tổng diện tích vật liệu cho 500 vỏ hộp là: 500 · 0,0784π = 39,2π (m2).
Với π ≈ 3,14, tổng diện tích xấp xỉ: 39,2 · 3,14 = 123,088 (m2).
Chi phí sản xuất hết: 123,088 · 50 000 = 6 154 400 (đồng).
Bài 4: Một bể nước hình trụ có chiều cao h = 1,2 m và diện tích toàn phần là 1,7π m2.
a) Tính bán kính của bể nước.
b) Diện tích xung quanh của bể gấp bao nhiêu lần diện tích đáy?
c) Tính thể tích của bể nước.
d) Tính thể tích lượng nước trong bể, biết mực nước chiếm 3/5 chiều cao bể.
Lời giải:
a) Ta có Stp = 2πr(h + r) = 1,7π ⇔ 2r(1,2 + r) = 1,7 ⇔ 2r2 + 2,4r - 1,7 = 0 ⇔ r2 + 1,2r - 0,85 = 0.
Giải phương trình bậc hai (với r > 0): Δ' = 0,62 + 0,85 = 1,21, suy ra r = -0,6 + 1,1 = 0,5 (m).
b) Sxq = 2π · 0,5 · 1,2 = 1,2π (m2); Sđáy = π · 0,52 = 0,25π (m2).
Tỉ số Sxq / Sđáy = 1,2π / 0,25π = 4,8 (lần).
c) Thể tích bể nước: V = 0,25π · 1,2 = 0,3π (m3).
d) Thể tích lượng nước trong bể: Vnước = (3/5) · 0,3π = 0,18π (m3).
Bài 5: Cho hình chữ nhật ABCD có AB > BC, diện tích là 48 cm2 và chu vi là 28 cm. Quay hình chữ nhật quanh cạnh AB một vòng tạo thành một hình trụ. Tính độ dài AB, BC, diện tích xung quanh, diện tích toàn phần và thể tích của hình trụ đó.
Lời giải:
a) Ta có nửa chu vi AB + BC = 28/2 = 14 (cm) và diện tích AB · BC = 48 (cm2).
Độ dài AB và BC là nghiệm của phương trình: x2 - 14x + 48 = 0 ⇔ (x - 8)(x - 6) = 0.
Vì AB > BC nên AB = 8 cm và BC = 6 cm.
Khi quay quanh cạnh AB, hình trụ tạo thành có chiều cao h = AB = 8 cm và bán kính đáy r = BC = 6 cm.
b) Diện tích xung quanh: Sxq = 2π · 6 · 8 = 96π (cm2).
c) Diện tích toàn phần: Stp = 96π + 2 · π · 62 = 96π + 72π = 168π (cm2).
d) Thể tích hình trụ: V = π · 62 · 8 = 288π (cm3).
Diện tích xung quanh hình trụ khác diện tích toàn phần như thế nào?
Diện tích xung quanh chỉ tính phần bề mặt cong bao quanh thân trụ (Sxq = 2πrh). Trong khi đó, diện tích toàn phần bao gồm cả phần mặt xung quanh cộng thêm diện tích của hai mặt đáy hình tròn (Stp = 2πrh + 2πr2).
Có thể tính diện tích xung quanh hình trụ trực tiếp bằng đường kính không?
Bạn hoàn toàn có thể tính trực tiếp bằng đường kính thông qua công thức Sxq = πdh, với d là đường kính đáy và h là chiều cao. Cách này giúp rút gọn bước chia đôi đường kính để tìm bán kính r.
Hình trụ không có nắp thì tính diện tích như thế nào?
Đối với các vật dụng hình trụ không có nắp (như cốc uống nước, xô, bể hở miệng), diện tích bề mặt chỉ gồm phần xung quanh và một mặt đáy. Do đó, công thức tính diện tích hình trụ không có nắp là S = 2πrh + πr2.
Khi nào độ dài đường sinh khác chiều cao trong hình trụ?
Trong chương trình hình học phổ thông, chúng ta chỉ xét hình trụ tròn xoay đứng nên độ dài đường sinh luôn bằng đúng chiều cao (l = h). Đường sinh chỉ khác chiều cao trong trường hợp hình trụ xiên, khi trục nối hai tâm đáy không vuông góc với mặt phẳng đáy.
Nắm vững công thức Sxq = 2πrh cùng bản chất trải phẳng mặt trụ thành hình chữ nhật sẽ giúp bạn giải quyết nhanh gọn mọi dạng bài tập từ cơ bản đến thực tế. Hãy chú ý kiểm tra kỹ đơn vị đo và phân biệt rõ bán kính với đường kính để luôn đạt điểm tối đa trong các bài kiểm tra.
Đóng 
↑
Đang xử lý... Vui lòng chờ trong giây lát.