Cách chứng minh 3 điểm thẳng hàng dễ hiểu và chi tiết nhất
Đóng góp bởi Trần Quang HộiCập nhật ngày 19/11/2026, lúc 17:19
Trả lời nhanh: Để chứng minh ba điểm phân biệt thẳng hàng, hãy chỉ ra chúng cùng thuộc một đường thẳng. Có thể dùng góc bẹt, tính duy nhất của đường song song hoặc đường vuông góc trong mặt phẳng, trung điểm, các đường đồng quy trong tam giác, hoặc hai vectơ chung gốc cùng phương. Điểm không có quan hệ “song song với đường thẳng”; quan hệ đó phải được phát biểu cho các đường thẳng đi qua các điểm.
Xem thêm
Nắm vững các phương pháp xác định tính thẳng hàng giúp học sinh từ cấp trung học cơ sở đến trung học phổ thông giải quyết gọn gàng các bài toán trong sách giáo khoa lẫn đề thi tuyển sinh. Tuỳ theo dữ kiện đề bài thuộc hình học phẳng, hình học không gian hay toạ độ giải tích, bạn có thể linh hoạt chọn hướng suy luận phù hợp và tiết kiệm thời gian nhất.
1. Khái niệm ba điểm thẳng hàng trong toán học
Trái: ba điểm thẳng hàng, điểm giữa cho AB + BC = AC. Phải: ba điểm không thẳng hàng tạo thành tam giác.
1.1 Định nghĩa ba điểm thẳng hàng
Trong hình học phẳng và hình học không gian, ba điểm thẳng hàng là tập hợp ba điểm phân biệt cùng nằm trên một đường thẳng xác định. Ngược lại, nếu không tồn tại đường thẳng nào đi qua đồng thời cả ba điểm, chúng được gọi là ba điểm không thẳng hàng và luôn tạo thành ba đỉnh của một tam giác.
Nếu ký hiệu ba điểm phân biệt là A, B, C, thì điều kiện cần và đủ để ba điểm thẳng hàng là tồn tại một đường thẳng d sao cho A ∈ d, B ∈ d và C ∈ d.
1.2 Tính chất cơ bản của ba điểm thẳng hàng
Trong toàn bài, ba điểm A, B, C được hiểu là phân biệt. Nếu chúng thẳng hàng thì có các tính chất sau. Chú thích hình đầu dùng AB + BC = AC theo cách gọi B là điểm nằm giữa; không mặc định B luôn nằm giữa trong mọi thứ tự gọi tên.
Tính duy nhất của đường thẳng: Qua hai điểm phân biệt luôn vẽ được một và chỉ một đường thẳng. Vì vậy, chỉ có duy nhất một đường thẳng đi qua cả ba điểm thẳng hàng.
Quan hệ nằm giữa: Trong ba điểm thẳng hàng luôn có đúng một điểm nằm giữa hai điểm còn lại. Nếu điểm B nằm giữa hai điểm A và C, ta có hệ thức cộng độ dài: AB + BC = AC.
Tia đối nhau: Điểm nằm giữa chia đường thẳng thành hai tia đối nhau. Khi B nằm giữa A và C, hai tia BA và BC là hai tia đối nhau, tạo thành góc bẹt ∠ABC = 180°.
Đặc điểm
Ba điểm thẳng hàng
Ba điểm không thẳng hàng
Số đường thẳng đi qua
Duy nhất 1 đường thẳng
Không có đường thẳng nào qua cả 3 điểm
Hình tạo thành
Đoạn thẳng hoặc đường thẳng
Một tam giác với 3 đỉnh phân biệt
Hệ thức độ dài
Nếu B nằm giữa A và C: AB + BC = AC
AB + BC > AC; đồng thời AB + AC > BC và AC + BC > AB
Diện tích tam giác tạo thành
Bằng 0
Lớn hơn 0
2. Các cách chứng minh 3 điểm thẳng hàng trong hình học phẳng THCS
Khi tổng hai góc kề nhau bằng 180°, góc tạo thành là góc bẹt nên ba điểm thẳng hàng.
Ở THCS, thường dùng góc, song song, vuông góc hoặc các đường đồng quy trong tam giác. Hình phía trên chỉ minh họa các đường cắt nhau, chưa gắn tên điểm hay số đo góc; không dùng hình nhìn thấy làm dữ kiện. Khi cộng hai góc, phải xác định chúng thực sự kề nhau và hai cạnh ngoài nằm ở hai phía cạnh chung.
2.1 Chứng minh góc tạo bởi ba điểm là góc bẹt 180 độ
Để chứng minh A, B, C thẳng hàng với B nằm giữa, có thể tìm tia phụ BD rồi chứng minh góc ABD và góc DBC kề nhau, có tổng 180°. Điều kiện kề nhau gồm chung cạnh BD và hai phần trong của góc không chồng lên nhau. Không được giả sử B đã thuộc AC khi đó chính là điều đang cần chứng minh.
Quy trình suy luận gồm 4 bước:
Xác định một tia trung gian BD dựa trên các đường có sẵn trong hình vẽ.
Tính số đo hoặc thiết lập mối quan hệ giữa hai góc kề nhau: ∠ABD và ∠DBC.
Chứng minh tổng số đo hai góc thỏa mãn: ∠ABD + ∠DBC = 180°.
Suy ra góc ∠ABC là góc bẹt, dẫn tới hai tia BA và BC đối nhau, tức ba điểm A, B, C thẳng hàng.
Kỹ thuật thường dùng là khai thác các cặp góc so le trong bằng nhau hoặc chứng minh hai tam giác bằng nhau để hoán đổi số đo góc về tổng 180°.
Hình vẽ minh họa ba điểm A, B, C thẳng hàng
2.2 Áp dụng tiên đề Euclid về hai đường thẳng song song
Tiên đề Euclid khẳng định: Qua một điểm nằm ngoài một đường thẳng, chỉ có duy nhất một đường thẳng song song với đường thẳng đó. Đây là cách làm quen thuộc trong chương trình hình học lớp 7 và lớp 8.
Để chứng minh ba điểm A, B, C thẳng hàng qua tiên đề này:
Chọn một đường thẳng tham chiếu d không đi qua ba điểm cần xét.
Chứng minh đường thẳng chứa đoạn AB song song với d (AB ∥ d).
Tiếp tục chứng minh đường thẳng chứa đoạn AC song song với d (AC ∥ d).
Do qua điểm A chỉ kẻ được duy nhất một đường thẳng song song với d, nên hai đường thẳng AB và AC trùng nhau. Kết luận A, B, C thẳng hàng.
Minh họa vị trí ba điểm A, B, C thẳng hàng.
Hướng đi này đặc biệt hiệu quả khi hình vẽ chứa các cạnh đối của hình bình hành, hình thoi hoặc các đường trung bình của tam giác.
2.3 Sử dụng quan hệ vuông góc và tính duy nhất của đường vuông góc
Trong cùng một mặt phẳng, qua một điểm chỉ có một đường thẳng vuông góc với một đường thẳng cho trước. Điều kiện cùng mặt phẳng là bắt buộc: trong không gian, qua một điểm có thể có nhiều đường với các hướng khác nhau cùng vuông góc một đường.
Các bước thực hiện:
Chọn một đường thẳng mốc a.
Chứng minh đường thẳng AB vuông góc với a (AB ⟂ a).
Chứng minh đường thẳng AC cũng vuông góc với a (AC ⟂ a).
Vì qua điểm A chỉ có duy nhất một đường thẳng vuông góc với a, nên hai đường thẳng AB và AC phải trùng nhau. Suy ra ba điểm A, B, C thẳng hàng.
Trong mặt phẳng, có thể chứng minh ba điểm cùng cách đều hai đầu mút của một đoạn thẳng cố định, nên cùng thuộc đường trung trực của đoạn đó. Trong không gian, tập hợp điểm cách đều hai đầu mút lại là mặt phẳng trung trực, không đủ kết luận ba điểm thẳng hàng.
2.4 Vận dụng tính duy nhất của tia phân giác và trung điểm
Trong mặt phẳng, một góc có số đo lớn hơn 0° và không quá 180° có duy nhất một tia phân giác trong; một đoạn thẳng có hai đầu mút phân biệt có duy nhất một trung điểm. Hai tính duy nhất này là hai cách lập luận khác nhau:
Dùng tính duy nhất của tia phân giác: Nếu hai tia OA và OB cùng nằm trên một nửa mặt phẳng bờ chứa tia Ox, và cả hai tia đều tạo với Ox một góc bằng nhau (∠xOA = ∠xOB), thì hai tia OA và OB phải trùng nhau. Do đó ba điểm O, A, B thẳng hàng.
Dùng tính duy nhất của trung điểm: Giả sử K là trung điểm xác định của đoạn BD. Nếu chứng minh được giao điểm K' của hai đoạn thẳng AC và BD cũng chính là trung điểm của BD, thì K' buộc phải trùng với K. Từ đó khẳng định điểm K nằm trên đoạn AC, nghĩa là ba điểm A, K, C thẳng hàng.
2.5 Dựa vào tính chất các đường đồng quy trong tam giác
Trong một tam giác, các bộ ba đường đặc biệt luôn cùng đi qua một điểm duy nhất:
Ba đường trung tuyến đồng quy tại trọng tâm.
Ba đường cao đồng quy tại trực tâm.
Ba đường phân giác trong đồng quy tại tâm đường tròn nội tiếp.
Ba đường trung trực đồng quy tại tâm đường tròn ngoại tiếp.
Khi gặp bài toán lớp 8 hoặc lớp 9, bạn có thể chứng minh một điểm là giao điểm đồng quy của hai đường, từ đó suy ra đường thứ ba đi qua đỉnh tương ứng buộc phải đi qua điểm đó. Chẳng hạn, trong tam giác ABC, nếu đoạn thẳng AM là trung tuyến và điểm H là trọng tâm, ta suy ra ngay ba điểm A, H, M thẳng hàng.
3. Phương pháp vectơ và toạ độ chứng minh 3 điểm thẳng hàng (THPT)
Lên cấp THPT, công cụ đại số vectơ và phương pháp toạ độ giúp việc giải toán trở nên trực quan và có quy trình biến đổi rõ ràng.
3.1 Chứng minh hai vectơ cùng phương trong mặt phẳng và không gian
Với A, B, C phân biệt, xét hai vectơ có chung gốc A là vectơ AB và vectơ AC. Ba điểm thẳng hàng khi và chỉ khi hai vectơ này cùng phương.
Vì vectơ AC khác vectơ không, ba điểm thẳng hàng khi và chỉ khi có số thực k khác 0 sao cho đẳng thức dưới đúng; khi ba điểm phân biệt thì k cũng tự động khác 1:
vectơ AB = k × vectơ AC
Quy trình phân tích vectơ khi các vectơ đang xét cùng nằm trong một mặt phẳng:
Chọn hai vectơ u, v không cùng phương trong mặt phẳng chứa các vectơ cần biểu diễn. Trong không gian, hai vectơ bất kỳ chưa chắc biểu diễn được theo một cặp u, v đã chọn; nếu dùng cơ sở cho toàn không gian thì cần ba vectơ không đồng phẳng.
Biểu diễn vectơ vectơ AB theo cơ sở: vectơ AB = x1 vectơ u + y1 vectơ v.
Biểu diễn vectơ vectơ AC theo cơ sở: vectơ AC = x2 vectơ u + y2 vectơ v.
So sánh hai hệ số: nếu tồn tại số thực k sao cho x1 = k x2 và y1 = k y2, ta kết luận hai vectơ cùng phương và ba điểm A, B, C thẳng hàng.
Ngoài ra, với một điểm gốc O bất kỳ trong mặt phẳng, ba điểm A, B, C thẳng hàng khi và chỉ khi tồn tại hai số thực m, n thỏa mãn điều kiện m + n = 1 sao cho:
vectơ OB = m vectơ OA + n vectơ OC
3.2 Điều kiện ba điểm thẳng hàng trong hệ toạ độ Oxy và Oxyz
Trong mặt phẳng toạ độ Oxy, cho ba điểm A(xA; yA), B(xB; yB) và C(xC; yC). Toạ độ hai vectơ thành phần là:
vectơ AB = (xB - xA; yB - yA) = (u1; u2)
vectơ AC = (xC - xA; yC - yA) = (v1; v2)
Ba điểm thẳng hàng khi hai vectơ cùng phương, tương đương điều kiện tích chéo:
Biểu thức tích chéo này giúp xử lý triệt để trường hợp toạ độ bằng 0 mà không bị lỗi chia cho số không.
Trong không gian toạ độ Oxyz (Toán 12), cho ba điểm với toạ độ hai vectơ vectơ AB = (u1; u2; u3) và vectơ AC = (v1; v2; v3). Ba điểm thẳng hàng khi tích có hướng của chúng bằng vectơ không:
[vectơ AB, vectơ AC] = vectơ 0 ⇔ đồng thời có: u2 × v3 − u3 × v2 = 0; u3 × v1 − u1 × v3 = 0; u1 × v2 − u2 × v1 = 0.
4. Phương pháp chứng minh thẳng hàng nâng cao trong hình học không gian và định lý Menelaus
Đối với các bài toán hình học không gian hoặc bài tập nâng cao trong các kỳ thi, định lý giao tuyến và tỉ số đoạn thẳng cung cấp công cụ xử lý mạnh mẽ mà không cần vẽ thêm quá nhiều đường phụ.
4.1 Chứng minh ba điểm cùng thuộc giao tuyến của hai mặt phẳng (Toán 11)
Trong hình học không gian lớp 11, để chứng minh ba điểm phân biệt thẳng hàng, phương pháp chuẩn mực là chỉ ra chúng là các điểm chung của hai mặt phẳng phân biệt:
Nếu hai mặt phẳng phân biệt (α) và (β) có điểm chung thì tập hợp tất cả các điểm chung đó là một đường thẳng duy nhất gọi là giao tuyến d = (α) ∩ (β).
Mọi điểm cùng thuộc cả hai mặt phẳng đều phải nằm trên đường giao tuyến này.
Các bước thực hiện:
Chỉ ra điểm thứ nhất cùng thuộc mặt phẳng (α) và mặt phẳng (β).
Tiếp tục lập luận điểm thứ hai và điểm thứ ba cũng lần lượt thuộc cả hai mặt phẳng (α) và (β).
Kết luận ba điểm cùng thuộc đường thẳng giao tuyến d của hai mặt phẳng, nghĩa là ba điểm thẳng hàng.
4.2 Ứng dụng định lý Menelaus giải nhanh bài toán thẳng hàng
Định lý Menelaus là công cụ hữu ích cho các bài toán phân loại hình học phẳng lớp 8, lớp 9 và thi tuyển sinh chuyên:
Định lý Menelaus: Cho tam giác ABC không suy biến. M, N, P lần lượt thuộc các đường thẳng BC, CA, AB và không trùng các đỉnh. Với độ dài dương, có 1 hoặc 3 điểm nằm ngoài các đoạn cạnh tương ứng. Khi đó M, N, P thẳng hàng khi và chỉ khi:
(MB)/(MC) × (NC)/(NA) × (PA)/(PB) = 1
Để chứng minh, chọn tam giác mốc, xác định từng điểm nằm trên cạnh hay phần kéo dài rồi tính tích tỉ số. Không được giả sử trước đã có một cát tuyến qua ba điểm khi thẳng hàng chính là điều phải chứng minh. Điều kiện 1 hoặc 3 điểm ngoài cạnh trong bản này là đúng; không bỏ điều kiện này khi dùng độ dài dương.
5. Những sai lầm phổ biến cần tránh khi chứng minh thẳng hàng
Khi làm bài tập dạng này, học sinh dễ mất điểm do lập luận ngộ nhận hoặc dùng sai quy tắc đại số.
5.1 Ngộ nhận hình vẽ và góc đối đỉnh
Ngộ nhận hình vẽ: Dùng mắt thường hoặc thước kẻ thấy ba điểm nằm trên một đường thẳng rồi mặc nhiên thừa nhận chúng thẳng hàng. Mọi tính chất đều phải bắt nguồn từ giả thiết và lập luận suy diễn toán học.
Ngộ nhận góc đối đỉnh: Khi đề bài yêu cầu chứng minh A, O, B thẳng hàng, một số bạn quan sát thấy ∠AOC và ∠BOD có vẻ đối đỉnh và vội kết luận hai góc bằng nhau. Hai góc chỉ đối đỉnh khi các tia cạnh tạo thành các đường thẳng hoàn chỉnh (tức ba điểm đã thẳng hàng sẵn). Sử dụng góc đối đỉnh để suy ra thẳng hàng là lỗi lập luận vòng tròn.
5.2 Thực hiện phép toán sai quy tắc đại số vectơ
Thực hiện phép chia vectơ: Trong phép toán vectơ phổ thông, không định nghĩa phép chia hai vectơ để tìm k. Không được viết k bằng “vectơ AB chia vectơ AC”. Hãy so sánh từng tọa độ theo vectơ AB = k × vectơ AC; chỉ lập tỉ số với mẫu khác 0. Tỉ số độ dài thông thường chỉ cho |k| nếu chưa biết hướng.
Lập tỉ số chia cho 0: Khi viết biểu thức (xB - xA)/(xC - xA) = (yB - yA)/(yC - yA), nếu mẫu số bằng 0 thì biểu thức vô nghĩa. Cách xử lý an toàn nhất là chuyển sang phương trình tích chéo (xB - xA)(yC - yA) - (yB - yA)(xC - xA) = 0.
6. Các bài toán mẫu có lời giải chi tiết từng bước
6.1 Ví dụ 1: Chứng minh thẳng hàng bằng phương pháp góc bẹt (Toán 7)
Đề bài: Cho tam giác ABC. Lấy D trên tia đối của AB sao cho AD = AB; lấy E trên tia đối của AC sao cho AE = AC. Lấy M nằm giữa B và C, N nằm giữa E và D sao cho EN = CM. Chứng minh M, A, N thẳng hàng. Điều kiện điểm nằm trong đoạn giúp các tam giác dùng trong lời giải không suy biến.
Lời giải:
Xét △ ADE và △ ABC:
AD = AB (theo giả thiết).
∠DAE = ∠BAC (hai góc đối đỉnh).
AE = AC (theo giả thiết).
Do đó △ ADE = △ ABC (c.g.c).
Suy ra ∠ADE = ∠ABC và DE = BC.
Xét △ ADN và △ ABM:
AD = AB (giả thiết).
∠ADN = ∠ABM (do ∠ADE = ∠ABC).
DN = DE - EN = BC - CM = BM (vì DE = BC và EN = CM).
Do đó △ ADN = △ ABM (c.g.c).
Suy ra ∠DAN = ∠BAM (hai góc tương ứng).
Chứng minh góc bẹt:
Vì D thuộc tia đối của tia AB nên ba điểm D, A, B thẳng hàng, suy ra ∠DAB = 180°.
Vì M nằm trong đoạn BC nên AM khác AB và AD. Hai tia AB, AD đối nhau nên góc DAM + góc BAM = 180°. Không nói “AM nằm giữa AD và AB” mà bỏ qua việc hai tia AD, AB đã là hai tia đối nhau.
Thay ∠BAM = ∠DAN vào biểu thức, ta được: ∠DAM + ∠DAN = 180°.
M và C cùng phía đối với đường AB; N và E cùng phía đối với AB, còn C, E khác phía vì AC, AE đối nhau. Do đó AM và AN ở hai phía đường AD. Hai góc DAM và DAN có chung cạnh AD, ở hai phía cạnh chung và tổng bằng 180°, nên hai cạnh ngoài AM, AN đối nhau.
Kết luận: Ba điểm M, A, N thẳng hàng.
6.2 Ví dụ 2: Chứng minh thẳng hàng dựa vào tiên đề Euclid (Toán 7 - 8)
Đề bài: Cho tam giác ABC. Gọi M, N lần lượt là trung điểm của các cạnh AB và AC. Trên tia đối của tia MC lấy điểm P sao cho MP = MC. Trên tia đối của tia NB lấy điểm Q sao cho NQ = NB. Chứng minh ba điểm P, A, Q thẳng hàng.
Lời giải:
Xét vị trí đoạn thẳng AP:
Xét △ AMP và △ BMC có:
AM = BM (M là trung điểm của AB).
∠AMP = ∠BMC (hai góc đối đỉnh).
MP = MC (theo giả thiết).
Do đó △ AMP = △ BMC (c.g.c).
Suy ra ∠MAP = ∠MBC (hai góc tương ứng). Vì hai góc này ở vị trí so le trong nên AP ∥ BC (1).
Xét vị trí đoạn thẳng AQ:
Xét △ ANQ và △ CNB có:
AN = CN (N là trung điểm của AC).
∠ANQ = ∠CNB (hai góc đối đỉnh).
NQ = NB (theo giả thiết).
Do đó △ ANQ = △ CNB (c.g.c).
Suy ra ∠NAQ = ∠NCB (hai góc tương ứng ở vị trí so le trong), do đó AQ ∥ BC (2).
Áp dụng tiên đề Euclid:
Từ (1), (2), hai đường thẳng AP và AQ cùng đi qua A và cùng song song BC. A không thuộc BC vì ABC là tam giác.
Theo tiên đề Euclid, qua một điểm nằm ngoài đường thẳng chỉ kẻ được một đường thẳng duy nhất song song với đường thẳng đó. Do đó, hai đường thẳng AP và AQ phải trùng nhau.
Kết luận: Ba điểm P, A, Q thẳng hàng.
6.3 Ví dụ 3: Chứng minh thẳng hàng bằng phương pháp vectơ (Toán 10)
Đề bài: Cho tam giác ABC. Lấy điểm I trên đường thẳng AB sao cho vectơ AI = 2 vectơ AB, điểm J là trung điểm của đoạn thẳng AC, và điểm K thuộc cạnh BC sao cho vectơ BK = (1)/(3) vectơ BC. Chứng minh ba điểm I, J, K thẳng hàng.
Lời giải:
Phân tích các vectơ theo hai vectơ cơ sở vectơ AB và vectơ AC:
Vì J là trung điểm của AC nên: vectơ AJ = (1)/(2) vectơ AC.
Theo giả thiết: vectơ AI = 2 vectơ AB.
Với điểm K, ta có: vectơ AK = vectơ AB + vectơ BK = vectơ AB + (1)/(3) vectơ BC = vectơ AB + (1)/(3)( vectơ AC - vectơ AB ) = (2)/(3) vectơ AB + (1)/(3) vectơ AC
Biểu diễn các vectơ vectơ JI và vectơ JK theo vectơ AB và vectơ AC:
Ta có: vectơ JI = vectơ AI - vectơ AJ = 2 vectơ AB - (1)/(2) vectơ AC
Ta có: vectơ JK = vectơ AK - vectơ AJ = ((2)/(3) vectơ AB + (1)/(3) vectơ AC ) - (1)/(2) vectơ AC = (2)/(3) vectơ AB - (1)/(6) vectơ AC
So sánh tỉ số hai vectơ:
Nhận thấy: 3 × vectơ JK = 3 × ((2)/(3) vectơ AB - (1)/(6) vectơ AC ) = 2 vectơ AB - (1)/(2) vectơ AC = vectơ JI
Đẳng thức vectơ JI = 3 vectơ JK chứng minh hai vectơ vectơ JI và vectơ JK cùng phương.
Vì hai vectơ có chung điểm gốc J nên ba điểm I, J, K thẳng hàng.
7. Bài tập tự luyện chứng minh 3 điểm thẳng hàng có đáp án
7.1 Đề bài luyện tập từ cơ bản đến nâng cao
Bài 1 (Hình học 7): Cho góc nhọn xOy. Trên Ox lấy A, B sao cho 0 < OA < OB; trên Oy lấy C, D sao cho OC = OA và OD = OB. Gọi E là giao điểm hai đoạn AD và BC, K là trung điểm BD. Chứng minh O, E, K thẳng hàng. Điều kiện OA > 0 loại trường hợp A = C = O làm cấu hình suy biến.
Bài 2 (Hình học 8): Cho hình bình hành ABCD có tâm O. Một đường thẳng qua O cắt các đoạn AB, CD lần lượt tại M, N, với M không trùng A, B. Gọi I là trung điểm MN. Chứng minh M, O, N thẳng hàng và I trùng O. Không phải mọi đường qua O đều cắt hai cạnh đã chọn; chỉ xét đường thỏa mãn cách dựng.
Bài 3 (Hình học 9): Cho tam giác nhọn ABC nội tiếp đường tròn (O). Hai đường cao BE và CF cắt nhau tại trực tâm H. Kẻ đường kính AK của đường tròn (O). Gọi M là trung điểm của cạnh BC. Chứng minh ba điểm H, M, K thẳng hàng.
Bài 4 (Toán 10 - Toạ độ Oxy): Trong mặt phẳng toạ độ Oxy, cho ba điểm A(1; 2), B(-2; -4) và C(4; m). Tìm giá trị của tham số m để ba điểm A, B, C thẳng hàng.
7.2 Hướng dẫn giải vắn tắt và đáp án
Bài 1:
Xét △ OAD và △ OCB có: góc ∠xOy chung, OA = OC, OD = OB. Do đó △ OAD = △ OCB (c.g.c), suy ra AD = BC và ∠ODA = ∠OBC.
Vì OB = OD và OA = OC nên AB = CD. Từ góc ODA = góc OBC suy ra góc EDC = góc EBA. Lại có góc EAB = góc ECD vì chúng lần lượt bù với hai góc OAD, OCB bằng nhau. Do đó hai tam giác EAB và ECD bằng nhau theo góc–cạnh–góc, suy ra EA = EC. Các quan hệ dùng E thuộc hai đoạn AD, BC; không chỉ nêu tên trường hợp bằng nhau mà bỏ qua các góc tương ứng.
Xét △ OAE và △ OCE có: OA = OC, EA = EC, OE chung. Do đó △ OAE = △ OCE (c.c.c), suy ra ∠AOE = ∠COE, tức OE là tia phân giác của góc xOy.
Tam giác OBD có OB = OD nên là tam giác cân tại O. Đoạn thẳng OK nối đỉnh O với trung điểm K của đáy BD vừa là đường trung tuyến, vừa là đường phân giác của góc xOy.
Do một góc chỉ có duy nhất một tia phân giác trong, nên hai tia OE và OK trùng nhau. Kết luận ba điểm O, E, K thẳng hàng.
Bài 2:
Đường thẳng đã cho đi qua O, cắt AB tại M và cắt CD tại N, do đó theo cách dựng ba điểm M, O, N cùng nằm trên một đường thẳng, tức thẳng hàng.
Vì ABCD là hình bình hành nên AB ∥ CD, suy ra ∠MAO = ∠NCO (hai góc so le trong). Đồng thời tâm O chia đôi đường chéo nên OA = OC.
Xét △ OAM và △ OCN có: ∠MAO = ∠NCO, OA = OC, ∠AOM = ∠CON (hai góc đối đỉnh). Do đó △ OAM = △ OCN (g.c.g).
Suy ra OM = ON. Vì điểm O nằm giữa M và N đồng thời cách đều hai điểm này, nên O chính là trung điểm của đoạn thẳng MN.
Do mỗi đoạn thẳng chỉ có duy nhất một trung điểm, nên điểm I phải trùng với điểm O.
Bài 3:
Vì AK là đường kính của (O) nên các góc nội tiếp chắn nửa đường tròn là ∠ACK = 90° và ∠ABK = 90°.
Ta có CK ⟂ AC; mà BH ⟂ AC (do BE là đường cao), suy ra BH ∥ CK.
Tương tự, BK ⟂ AB; mà CH ⟂ AB (do CF là đường cao), suy ra CH ∥ BK.
Tứ giác BHCK có các cặp cạnh đối song song nên là hình bình hành.
Trong hình bình hành BHCK, hai đường chéo BC và HK cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường. Theo giả thiết M là trung điểm của BC, suy ra M cũng là trung điểm của HK.
Vì M là trung điểm của đoạn thẳng HK nên ba điểm H, M, K thẳng hàng.
Bài 4:
Tính toạ độ hai vectơ: vectơ AB = (-2 - 1; -4 - 2) = (-3; -6) và vectơ AC = (4 - 1; m - 2) = (3; m - 2).
Điều kiện để ba điểm A, B, C thẳng hàng là hai vectơ vectơ AB và vectơ AC cùng phương: (3)/(-3) = (m - 2)/(-6) ⇔ -1 = (m - 2)/(-6) ⇔ m - 2 = 6 ⇔ m = 8
Đáp án: m = 8.
Câu hỏi thường gặp
Làm thế nào để chứng minh 3 điểm không thẳng hàng?
Trong Oxy có thể chứng minh định thức của vectơ AB và vectơ AC khác 0; trong Oxyz có thể chứng minh tích có hướng khác vectơ không. Cũng có thể tính diện tích ABC lớn hơn 0. Nếu dùng độ dài, phải chứng minh tổng hai độ dài nhỏ hơn lớn hơn độ dài lớn nhất, hoặc kiểm tra đủ ba bất đẳng thức tam giác nghiêm ngặt. Một bất đẳng thức tùy ý AB + BC > AC chưa đủ: ba điểm thẳng hàng nhưng A nằm giữa B, C vẫn có thể thỏa mãn nó.
Làm thế nào để chứng minh 3 điểm thẳng hàng theo tiên đề Euclid?
Chọn đường d không chứa A; chứng minh hai đường thẳng AB và AC cùng song song d. Theo tiên đề Euclid, qua A chỉ có một đường song song d, nên AB và AC trùng nhau. Do đó A, B, C thẳng hàng. Cần nói về đường thẳng chứa các đoạn, không phát biểu rằng các điểm song song với d.
Có thể dùng diện tích tam giác để chứng minh 3 điểm thẳng hàng không?
Có thể áp dụng được. Ba điểm phân biệt thẳng hàng khi và chỉ khi diện tích của tam giác tạo bởi ba điểm đó bằng 0, bởi lúc này khoảng cách từ một điểm tới đường thẳng nối hai điểm còn lại triệt tiêu về 0.
Khi nào nên dùng phương pháp giao tuyến hai mặt phẳng?
Có thể dùng khi tìm được hai mặt phẳng phân biệt và chứng minh từng điểm cần xét đều thuộc cả hai mặt phẳng. Khi đó ba điểm thuộc giao tuyến nên thẳng hàng. Không phải cứ các điểm nằm trên những cạnh hoặc mặt khác nhau là cách này luôn nhanh nhất.
Khi giải bài, hãy kiểm tra đủ điều kiện của cách đã chọn: góc phải kề nhau trước khi cộng, đường vuông góc phải được xét trong cùng mặt phẳng, tỉ số tọa độ cần mẫu khác 0, và Menelaus cần đúng vị trí điểm trên cạnh hay phần kéo dài. Hình vẽ giúp quan sát; kết luận cần dựa vào giả thiết và lập luận.
Bạn có hài lòng với bài viết này không?
Hài lòng0
Không hài lòng
Đóng
Xin lỗi bài viết chưa đáp ứng nhu cầu của bạn. Vấn đề bạn gặp phải là gì?