Tết Nguyên tiêu là Tết gì? Ý nghĩa ngày lễ Tết Nguyên tiêu? Vào ngày bao nhiêu năm 2026

Tết Nguyên Tiêu từ lâu đã là một ngày lễ quan trọng trong tín ngưỡng của nhiều người dân Việt Nam vào dịp đầu xuân. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ về ngày lễ này. Cùng theo dõi bài viết dưới đây nhé.

1Tết Nguyên Tiêu là Tết gì?

Tết Nguyên Tiêu (rằm tháng Giêng) là ngày lễ hội cổ truyền tại Trung Quốc và là tết Thượng Nguyên tại Việt Nam, thường tổ chức vào ngày rằm tháng Giêng Âm lịch.

Lễ hội trăng rằm diễn ra từ giữa đêm 14 (đêm trước trăng rằm), trọn ngày 15 (ngày rằm) cho đến nửa đêm 15 (đêm trăng rằm) của tháng Giêng Âm lịch.

Năm 2026, Tết Nguyên Tiêu nhằm vào ngày 03 tháng 03 dương lịch (vào thứ Ba). Rằm tháng Giêng chính là Tết Nguyên tiêu, vì thế chúng ta sẽ cúng rằm tháng Giêng vào thứ ba ngày 03 tháng 03 năm 2026 Dương lịch.

Nguồn gốc của Tết Nguyên Tiêu

Tết Nguyên Tiêu vốn có nguồn gốc từ Trung Quốc, được du nhập vào Việt Nam trong thời kỳ Bắc thuộc. Trong quá trình tiếp biến văn hóa, chịu sự ảnh hưởng của cả Đạo Mẫu và Phật giáo, ý nghĩa Tết Nguyên Tiêu cũng như các hoạt động trong dịp này đã có nhiều sự thay đổi so với Tết Nguyên Tiêu của người Hoa.

Ý nghĩa Tết Nguyên Tiêu

Tết Nguyên Tiêu có nghĩa là đêm rằm đầu tiên của năm mới. "Nguyên" là thứ nhất, "tiêu" là đêm. Tết Nguyên Tiêu còn gọi là lễ Thượng Nguyên, bởi còn có Tết Trung Nguyên (rằm tháng Bảy) và Tết Hạ Nguyên (rằm tháng Mười).

Có thể thấy tầm quan trọng của Tết Nguyên Tiêu trong văn hóa Việt Nam khi ông bà ta có câu: "Cúng quanh năm không bằng rằm tháng Giêng" hay "Lễ Phật quanh năm không bằng ngày rằm tháng Giêng".

Trong ngày này, tùy vào điều kiện kinh tế và phong tục tập quán của từng địa phương mà mâm cỗ cúng có sự khác nhau nhưng đều để thể hiện tấm lòng thành kính và biết ơn của con cháu đối với Phật, thánh, ông bà, tổ tiên, cầu mong một năm an lành, may mắn và nhiều tài lộc.

Bên cạnh đó, còn có nhiều hoạt động lễ hội khác như: Thả đèn hoa đăng, trình diễn múa lân...

Ngoài mâm lễ gia tiên, nhiều gia đình có điều kiện còn làm một đàn lễ ngoài trời để cảm ơn Trời Đất, Thần Tiên, Phật Thánh, cùng các vị anh hùng dân tộc. Nếu điều kiện kinh tế hạn hẹp, có thể chỉ cần pha một ấm trà, vài chén rượu nhạt, hoa quả tự trồng được, mấy nén nhang với lòng thành kính.

2Tết Nguyên Tiêu 2026 vào ngày nào Dương lịch?

Tết Nguyên Tiêu diễn ra vào ngày 15 Âm lịch tháng Giêng hằng năm. Đây là ngày trăng tròn đầu tiên của năm mới.

Năm 2026 (Bính Ngọ), Tết Nguyên Tiêu rơi vào Thứ Ba, ngày 03 tháng 03 năm 2026 Dương lịch. Theo phong tục, các gia đình thường tiến hành nghi lễ cúng Rằm từ ngày 14 Âm lịch hoặc vào chính ngọ ngày 15 Âm lịch.

3Tết Nguyên Tiêu của người Hoa và người Việt khác nhau thế nào?

Tại Trung Hoa ngày xưa, Tết Nguyên Tiêu hay còn gọi là Tết Trạng Nguyên, là dịp nhà vua hội họp các ông Trạng để thết tiệc và mời vào vườn Thượng Uyển thăm hoa, ngắm cảnh, làm thơ.

Ngày nay, Tết Nguyên Tiêu được coi là ngày lễ thiêng liêng nhất đầu năm mới và còn được gọi là "Lễ hội đèn hoa" hoặc "Hội hoa đăng", có thể bắt nguồn từ tục trưng đèn trên cây nêu trước cửa nhà, đốt đèn, chơi lồng đèn ngũ sắc thời Hán Vũ Đế. Những lồng đèn có hình thù rồng, phượng, mười hai con giáp hoặc những nhân vật cổ trong truyền thuyết, cổ tích được yêu chuộng.

Ngoài ra còn những tập tục khác như cúng tế cầu an cầu phước, ăn bánh trôi (gọi là "thang viên" – viên tròn trong nước), thi đoán hình thù trên lồng đèn, ngâm thơ. Người Đài Loan còn ghi những câu ước nguyện của mình vào đèn lồng và thả bay lên trời. Nhiều người còn coi đây là mùa Valentine phương Đông, tương tự như lễ Thất Tịch.

Tại Việt Nam, ý nghĩa tết Nguyên Tiêu đã có nhiều khác biệt so với tại Trung Quốc. Rằm tháng Giêng là một trong 4 ngày lễ lớn trong năm của người Việt, đặc biệt, Phật tử thường viếng chùa, lễ Phật cầu gia đạo bình an, phong điều vũ thuận, quốc thái dân an.

Vì thế, ngày càng đông người đến chùa, lễ Phật, cầu nguyện trong hội rằm tháng Giêng. Đây là một tín hiệu tốt, thể hiện rõ nét tinh thần "Đạo pháp và Dân tộc", so với rằm tháng Tư (Phật đản) và rằm tháng Bảy (Vu Lan) thì rằm tháng giêng không quan trọng bằng. Đây cũng là một hình thức tu tập, cầu nguyện để đem lại phước báo an lành như mong cầu của mọi người trước thềm năm mới.

4Gợi ý mâm cỗ cúng Rằm tháng Giêng - Tết Nguyên Tiêu

Ông bà ta thường có câu: "Cúng quanh năm không bằng Rằm tháng Giêng". Điều này cho thấy tầm quan trọng của mâm cỗ trong ngày này. Tùy vào phong tục và tín ngưỡng, gia chủ có thể chuẩn bị mâm cỗ chay hoặc mâm cỗ mặn.

Mâm cỗ chay (Cúng Phật)

Ngày càng nhiều gia đình lựa chọn cúng cỗ chay vào ngày Nguyên Tiêu để cầu mong sự thanh tịnh, an lành và tránh sát sinh đầu năm. Một mâm cỗ chay hiện đại nhưng vẫn giữ nét truyền thống thường bao gồm:

• Xôi gấc/Xôi vò: Màu đỏ của gấc tượng trưng cho sự may mắn cả năm.
• Các món đậu: Đậu hũ sốt nấm, đậu hũ chiên sả ớt.
• Nem chay/Chả giò chay: Thay vì chiên ngập dầu mỡ, ngày nay các bà nội trợ thường sử dụng nồi chiên không dầu để vỏ nem vàng giòn, nhân chín tới mà vẫn tốt cho sức khỏe.
• Canh nấm/Canh rau củ: Sử dụng các loại rau củ quả tươi ngon.
• Chè trôi nước (Bánh trôi): Món ăn không thể thiếu với ý nghĩa cầu mong mọi việc trong năm được "trôi chảy", hanh thông và gia đình đoàn viên.

Mâm cỗ mặn (Cúng Gia tiên)

Mâm cỗ mặn dâng lên ông bà tổ tiên thường mang đậm màu sắc Tết với các món ăn quen thuộc:

• Gà luộc: Gà trống thiến luộc vàng ươm, ngậm bông hồng đỏ.
• Bánh chưng/Bánh tét: Tượng trưng cho sự vuông tròn của trời đất.
• Canh măng miến/Canh mọc: Để ninh măng được mềm ngon mà không tốn hàng giờ canh lửa, nồi áp suất điện là trợ thủ đắc lực giúp tiết kiệm thời gian đáng kể.
• Các món xào: Rau xào thập cẩm, lòng gà xào miến.

Việc chuẩn bị một mâm cỗ tươm tất thường tốn rất nhiều thời gian và công sức của người nội trợ. Tuy nhiên, với sự trợ giúp của các thiết bị nhà bếp thông minh, việc bếp núc sẽ trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều:

• Máy làm sữa hạt: Có thể tận dụng để nấu cháo dinh dưỡng hoặc làm các loại sữa thảo mộc dâng cúng.
• Nồi chiên không dầu: Giúp chế biến các món quay, nướng, chiên nem mà không lo bắn dầu, giữ gian bếp luôn sạch sẽ.
• Lò vi sóng/Lò nướng: Hâm nóng thức ăn hoặc nướng gà nguyên con đẹp mắt.

5Câu hỏi liên quan

Cúng Rằm tháng Giêng vào giờ nào tốt nhất năm 2026?

Thời điểm cúng tốt nhất là vào giờ Ngọ (11h - 13h) ngày chính Rằm (03/03/2026). Tuy nhiên, nếu bận rộn, gia chủ có thể cúng từ sáng ngày 14 Âm lịch đến trước 19h ngày 15 Âm lịch. Quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm.

Tết Nguyên Tiêu nên cúng cỗ chay hay cỗ mặn?

Tùy vào tín ngưỡng của gia đình. Nếu thờ Phật thì nên cúng cỗ chay thanh tịnh (hoa quả, xôi chè, các món đậu...). Nếu thờ gia tiên thì có thể cúng cỗ mặn (gà luộc, canh măng, nem rán...) nhưng hạn chế sát sinh vào ngày này.

Tại sao người ta thường ăn bánh trôi vào Tết Nguyên Tiêu?

Bánh trôi (còn gọi là chè trôi nước hoặc Thang viên) có hình tròn, tượng trưng cho sự đoàn viên, trọn vẹn và hòa hợp của gia đình trong năm mới.

Có những điều kiêng kỵ gì trong ngày Rằm tháng Giêng?

Theo quan niệm dân gian, vào ngày này nên kiêng làm vỡ bát đĩa (tránh sự chia ly), kiêng to tiếng cãi vã (giữ hòa khí), kiêng đi đến những nơi có âm khí nặng và hạn chế sát sinh.

Bên trên là những chia sẻ về nguồn gốc, ý nghĩa của lễ Tết Nguyên Tiêu. Mong rằng bài viết đã cung cấp những thông tin hữu ích tới bạn. Chúc bạn năm mới vui vẻ bên gia đình và người thân, bạn bè nhé!